Survey vs Eksper Raporu: Farkı Nedir, Birlikte Nasıl Çalışır?
Cargo surveyor saha tespiti yapar, eksper hukuki analiz. İki rolün farkı, süreç akışı ve dosyadaki birbirini tamamlayan pozisyonları.
- ✓Survey (cargo survey), saha tespiti yapan bağımsız hizmettir — hasarın fiziksel tespiti, miktar sayımı, fotoğraflama. Eksper raporu hasarın hukuki ve ekonomik analizidir.
- ✓Survey raporu teslim anında veya hasar sonrası yapılır; eksper raporu tüm belgeler toplandıktan sonra (survey dahil) hazırlanır.
- ✓Survey cargo surveyor (tecrübeli denetçi) tarafından; eksper raporu SEDDK lisanslı sigorta eksperi tarafından düzenlenir. İki rol farklıdır — birleşebilir de.
- ✓Her ikisi hukuki delil niteliğindedir; ancak survey rapor taraf belgesi (sigortalı veya armatör tarafından atanan), eksper raporu sigortacı görevlendirmesiyle hazırlanır.
- ✓Kompleks dosyalarda süreç: survey raporu → eksper raporu → sigorta tazminatı → rücu. Her aşama bir öncekini temel alır.
Türkçe'de ikisi de "ekspertiz" olarak çevrildiği için karışır. Ama farklı işler, farklı uzmanlıklar, farklı dosyadaki rolleri. Survey bir saha işlemidir — konteyneri açan, hasarı belgeleyen, miktar sayan. Eksper raporu bir hukuki-ekonomik analizidir — hasarın kapsam içinde mi olduğunu, tazminatı, rücu imkanını belirleyen. Bu yazıda farkları, süreçlerini ve birbirini tamamlayan rollerini açıklıyoruz.
Cargo Survey Nedir?
Survey (cargo survey / marine survey), bağımsız bir uzmanın saha gözlemiyle yük hakkında rapor hazırlama hizmetidir. Hizmeti veren kişi: cargo surveyor. Ne yapar?
- Konteyner / yük tesliminde fiziksel tespit
- Hasar miktarı ve niteliği tespiti
- Fotoğraflama (5 katmanlı standart)
- Paket sayımı ve eksik kontrolü
- Mühür (seal) ve CSC plakası kontrolü
- Sıcaklık data logger indirme (reefer)
- Paket açma tutanağı düzenleme
- Tanık ifadesi alma
- Laboratuvar numune alma
Uluslararası büyük firmalar: Lloyd's, SGS, Bureau Veritas, Cotecna, Intertek. Türkiye'de yerel firmalar: Vercak, Bureau Veritas TR, SGS TR, çok sayıda bağımsız surveyor.
Eksper Raporu Nedir?
Ekspertiz raporu, sigorta mevzuatı çerçevesinde sigortacı görevlendirmesiyle hazırlanan hukuki-ekonomik bir belgedir. Hizmeti veren kişi: sigorta eksperi (SEDDK lisansı olan). Ne içerir?
- Poliçe kapsam analizi (ICC, EMNGŞ, özel şartlar)
- Hasar hesabı (net hasar, muafiyet, noksan sigorta)
- Pert/kısmi hasar kararı
- Sovtaj takdiri
- Rücu analizi ve sorumluluk limiti (CMR, HVR)
- İhbar süresi kontrolü
- Önerilen tazminat tutarı ve para birimi
- Hukuki mevzuat referansları
Detay: Ekspertiz raporu yazma rehberi.
İki Kavram Karşılaştırma
| Özellik | Cargo Survey | Eksper Raporu |
|---|---|---|
| Amaç | Fiziksel tespit, delil oluşturma | Hukuki-ekonomik analiz, tazminat önerisi |
| Kimin tarafından | Cargo surveyor (özel/tüzel şirket) | SEDDK lisanslı sigorta eksperi |
| Kim atar | Sigortalı, armatör, P&I kulüp (olaya göre) | Sigorta şirketi |
| Ne zaman | Teslim/hasar anında veya hemen sonrası | Tüm belgeler (survey dahil) toplandıktan sonra |
| İçerik | Fiziksel + foto + tutanak + ölçüm | Hesap + mevzuat + rücu + tazminat |
| Uzunluk | 3-15 sayfa + fotoğraf eki | 10-40 sayfa + tüm ekler |
| Ücret | Saat/gün bazlı + masraflar | Kademeli tarife (hasar tutarına göre) |
Tipik Dosya Süreci
- Hasar bildirimi: Sigortalı sigortacıya ihbar eder.
- Survey ataması: Sigortalı veya sigortacı bağımsız surveyor görevlendirir. Bazen P&I kulüp armatör adına kendi surveyor'ını yollar.
- Saha ziyareti: Surveyor konteyner açılışına katılır, belgeler hazırlanır.
- Survey raporu teslim: 3-7 gün içinde rapor hazır.
- Eksper ataması: Sigortacı kendi eksperini görevlendirir.
- Eksper inceleme: Eksper poliçe, survey raporu, fatura, taşıma belgelerini analiz eder.
- Eksper raporu: 2-6 hafta içinde hazır (dosya karmaşıklığına göre).
- Tazminat ödemesi: Sigortacı raporu onaylayıp öder.
- Rücu süreci: Sigortacı taşıyıcıya karşı rücuya geçer.
İki Rol Birleşebilir mi?
Evet, pratikte yaygın. Bazı sigorta eksperleri aynı zamanda cargo surveyor lisansı ve tecrübesine sahip. Bu durumda:
- Saha ziyaretini kendisi yapar
- Survey raporunu kendisi düzenler
- Sonra eksper raporuna geçer
- Dosya süreci hızlanır (tek hand)
Bu birleşik iş küçük ve orta dosyalarda ekonomik. Büyük ve karmaşık dosyalarda (konteyner bazlı kimyasal kirlenme, büyük yangın) ayrı uzmanlık gerekir — iki kişi/firma birlikte çalışır.
"Taraf Ekspertizi" Kavramı
Sigortacının atadığı eksperin raporunu beğenmeyen sigortalı kendi ekspertizini yaptırabilir — buna "taraf ekspertizi" denir. İki nokta:
- Ücret sigortalıya aittir (sonradan sigortacıdan talep edilebilir).
- Taraf eksper raporu sigortacıyı otomatik bağlamaz; ancak müzakere, tahkim ve mahkemede güçlü bir karşı delil olur.
Detay: Rapor itiraz süreci.
Örnek Kompleks Dosya
Süreç:
Gün 0: Gemide yangın. Kaptan GA ilan ediyor.
Gün 2: Hamburg limanına varış. P&I surveyor gemi tarafında.
Gün 3: Yük sahibi eksper atıyor. Konteyner açılıyor — %60 ıslanma tespiti.
Gün 3: Cargo surveyor raporu: ıslanma miktarı, fotoğraf, numune.
Gün 10: Laboratuvar testi: kumaş küf gelişimi tespiti.
Gün 15: Sigortacı eksper atıyor. Poliçe analizi: ICC A + Savaş — yangın/su teminat.
Gün 30: Eksper raporu: net hasar 180.000 USD + 15.000 USD sovtaj; GA payı ayrıca.
Gün 45: Sigortacı sigortalıya tazminat öder.
Gün 60+: Sigortacı armatöre rücu dosyası açar (Hague-Visby paket limiti).
Yıl 2-3: GA dispeche tamamlanır, iştirak payları belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Cargo surveyor Türkiye'de lisans gerektirir mi?+
Survey raporu eksper raporunun yerine geçer mi?+
Hangi dosyada hem survey hem eksper raporu gerekir?+
Ücret kim öder?+
Kaynaklar
- IUMI (International Union of Marine Insurance) — Cargo Survey Guidelines
- Lloyd's Register — Marine Survey Standards
- Sigorta Eksperleri Yönetmeliği — Eksperin görev ve yetkileri
İlgili yazılar: Eksper raporu yazma rehberi, Hasar fotoğrafı rehberi, Sigorta eksperi nasıl olunur.
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
Bilgiyi pratiğe dönüştürün
Bu yazıdaki hesaplamaları ve mevzuat bilgisini tek platformda — belgeleri yükleyin, AI raporunuzu 5 dakikada hazırlasın.