Hull & Machinery (Tekne Sigortası): ITCH Klozları ve Inchmaree

Her ticari geminin iki ana sigortası vardır: P&I (sorumluluk — diğer tarafların zararı) ve Hull & Machinery (armatörün kendi zararı). H&M teknenin fiziksel gövdesi, makineleri ve ekipmanını kapsar. Bu yazıda tekne sigortacılığını ve eksperin büyük deniz hasar dosyalarındaki rolünü ele alıyoruz.

H&M Sigortası Nedir?

Hull and Machinery Insurance, armatörün gemisinde ortaya çıkabilecek fiziksel hasar rizikolarını teminat altına alan poliçedir. 2 bileşen:

• Hull: Geminin yapısal gövdesi, güverte, kaportalar, kazık
• Machinery: Ana makine, yardımcı makineler, elektronik ekipman, pompa, jeneratör

Sigorta bedeli genelde insured value üzerinden — bu gemi piyasa değeri olabilir veya "agreed value" (sözleşmeli değer). Büyük tankerler 80-150 milyon USD, kuru yük gemileri 20-50 milyon USD aralığında sigortalanır.

Ana Kloz Setleri

ITCH 1/11/95 — Teminat Kapsamı

ITCH Cl.6 "Perils" klozu teminat tehlikelerini sayar:

1. 6.1.1 Perils of the sea: Denizin olağandışı tehlikeleri (fırtına, büyük dalga)
2. 6.1.2 Fire, explosion
3. 6.1.3 Violent theft, piracy
4. 6.1.4 Jettison
5. 6.1.5 Barratry: Kaptan veya mürettebatın armatöre karşı kasti zararlı davranışı
6. 6.1.6 Contact with aircraft, helicopter, land conveyance, dock, harbour equipment
7. 6.1.7 Earthquake, volcanic eruption, lightning
8. 6.1.8 Accidents in loading/discharging/shifting cargo or fuel

Inchmaree Clause — ITCH Cl.6.2

1887 Inchmaree davasından doğan kloz. Gemi buhar makinesi pompa arızası sonucu tahrip oldu — mahkeme "bu perils of the sea değil" dedi, armatör tazminat alamadı. Sigorta pazarı bu boşluğu kapatmak için Inchmaree klozunu geliştirdi.

ITCH Cl.6.2 (latent defect ve negligence):

• Kazan patlaması, şaft kırılması, herhangi bir gizli kusur
• Boiler, shaft, machinery, hull gizli kusuru
• Kaptan, officer, mürettebat, pilot ihmali (due diligence şartıyla)
• Tamirci ihmali (due diligence şartıyla)

3/4ths Collision Liability — Cl.8

Geminin başka bir gemi ile çarpışması sonucu doğan hasarın %75\'i H&M sigortacısı tarafından karşılanır. Kalan %25 P&I Club kapsamındadır ("4/4 collision liability"). Bu tarihi bir bölünmedir — sorumluluk iki sigorta arasında dağılır.

ITCH — Standart İstisnalar

1. Savaş, grev, terör (ayrı "Institute War and Strikes Clauses Hulls" — IWSC)
2. Nükleer
3. Radio-active contamination
4. Gross negligence of Assured
5. Wear and tear (normal aşınma)
6. Unseaworthiness (with Assured\'s privity — bilgisi dahilinde)

Teminat Seviyeleri — FPA, WA, All Risks

• FPA (Free of Particular Average): Sadece tam ziya ve major hasar
• WA (With Average): Total loss + particular average (kısmi hasar)
• All Risks: Tüm tehlikeler (istisnalar hariç)

Türk piyasası çoğunlukla "WA" veya FPA 3% franchise tercih eder.

Deductible (Muafiyet) ve Franchise

Büyük gemi sigortalarında muafiyet yüksektir:

• Küçük kargo gemisi (VLCC değil): 25.000 - 100.000 USD
• Orta kargo (Panamax): 100.000 - 500.000 USD
• Büyük gemi (VLCC, konteyner VLCS): 500.000 - 2.500.000 USD

Yüksek muafiyet armatörün daha dikkatli davranmasını teşvik eder ve prim\'i düşürür.

Classification Society — Klas Kurumu

H&M sigortasının temeli — geminin class (sınıf) durumudur:

• Lloyd\'s Register (LR)
• DNV (Norveç)
• Bureau Veritas (BV)
• American Bureau of Shipping (ABS)
• RINA (İtalya)
• Nippon Kaiji Kyokai (ClassNK)
• Türk Loydu (TL) — Türkiye

Sigortalı gemi class\'a tabi olmak zorunda. Periyodik denetimler (special survey 5 yıl, intermediate 2.5 yıl, annual) yapılmalı. Class askıya alındıysa H&M teminat askıya alınabilir.

H&M Hasar Süreci

1. Casualty: Olay gerçekleşir — çarpışma, karaya oturma, yangın, makine arızası
2. Kaptan bildirimi: DPA ve H&M sigortacıya acil bildirim
3. Underwriter\'s Surveyor: Sigortacının kendi sörveyörü atanır
4. Salvage (gerekirse): Lloyd\'s Open Form veya özel sözleşme
5. Damage Survey: Dry dock veya afloat
6. Tamir teklifi: 3+ tersaneden teklif
7. Tamir ve inspection: Surveyor gözetiminde
8. Final adjustment: Average adjuster hesabı
9. Tazminat ödemesi

Eksperin H&M Hasar Dosyasındaki Rolü

1. Casualty raporu ve Sea Protest
2. Class status ve son survey raporları
3. ISM uyum ve DOC/SMC durumu
4. Underwriter\'s surveyor raporu — damage detay
5. Salvage raporu (gerekirse)
6. Tamir teklifleri ve seçim gerekçesi
7. Inchmaree clause uygulaması (latent defect vs crew negligence)
8. Due diligence savunması — armatör ihmali yoksa
9. Average adjuster hesabı
10. P&I / H&M arası sorumluluk bölümü (3/4ths collision)

Örnek Dosya

Kaynaklar

• Lloyd\'s Market Association — Institute Clauses
• Institute Time Clauses Hulls 1/10/83 ve 1/11/95
• International Hull Clauses (IHC) 1/11/03
• Nordic Marine Insurance Plan 2013 (Version 2019)
• Lowndes & Rudolf — The Law of General Average
• Templeman on Marine Insurance — Practice

İlgili yazılar: P&I Club ve armatör sorumluluğu, Marine Insurance Act 1906, ISM Code, Müşterek avarya (GA).