Noksan Sigorta Tenzilat Nasıl Hesaplanır? (EMNGŞ m.25/b)
Sigorta bedeli fatura tutarının altında kaldığında tenzilat nasıl uygulanır? EMNGŞ Madde 25/b'nin tam metni, oransal tenzilat formülü ve 3 gerçek senaryo örneği.
Noksan sigortada oransal tenzilat hesabı — formülün adım adım uygulanmasıFotoğraf: Olga DeLawrence · Unsplash
ÖZETAşağıdakileri bilirsen bu yazı için yeterli
✓Noksan sigorta, poliçedeki sigorta bedelinin fatura tutarının altında kalmasıdır — sigortacı eksik kaldığı oran kadar tazminatı keser.
✓Yasal dayanak: Emtia Nakliyat Genel Şartları (EMNGŞ) Madde 25/b. Oran = Sigorta Bedeli ÷ Fatura Tutarı.
✓Oransal tenzilat = Net Hasar × (1 − Oran). Sigorta bedeli ≥ fatura tutarı ise tenzilat yoktur.
✓Muafiyet önce, noksan sigorta sonra uygulanır. Dövizli faturalarda hasar tarihi TCMB kuru esastır.
✓Tenzilat hesabı poliçe şartına göre açıkça raporda gösterilmelidir — mahkeme ve iç denetim için şart.
Emtia nakliyat sigortasındaki en kritik hesaplama hatalarından biri noksan sigortanın göz ardı edilmesidir. Sigorta bedelinin fatura tutarının altında kaldığı her durumda EMNGŞ Madde 25/b devreye girer ve ödenen tazminatın önemli bir kısmı tenzilat olarak düşülür. Bu yazıda formülü adım adım açıklıyor, gerçek senaryo örnekleriyle hesabı somutlaştırıyoruz.
Noksan Sigorta Nedir?
Noksan sigorta (under-insurance), sigortaanan değerin piyasa değeri veya gerçek değerinin altında tutulduğu durumdur. Emtia nakliyat sigortasında "gerçek değer" kıstası olarak fatura tutarı esas alınır. Eğer poliçedeki sigorta bedeli, malın fatura tutarının altındaysa mal eksik sigortalanmış demektir.
Bu durum kasıtlı değil; genellikle poliçe açılırken piyasa fiyat değişimi, fatura güncellemesi veya yanlış beyan sonucu oluşur. Ancak sonuç aynıdır: sigortacı, oransal olarak eksik kaldığı kısım için sigortalıyı kendi sigortacısı kabul eder.
EMNGŞ Madde 25/b — Yasal Dayanak
Emtia Nakliyat Genel Şartları (EMNGŞ) — Madde 25/b
"Sigorta bedeli, hasar anında eşyanın gerçek değerinden az ise, sigortacı hasarı sigorta bedeli ile gerçek değer arasındaki oranda öder. Sigorta bedelini aşan kısım için herhangi bir tazminat ödenmez."
Madde açıktır: tazminat oransal olarak kesilir. Eksper bu hesabı yapmak zorundadır.
Oransal Tenzilat — Adım Adım Formül
EMNGŞ Madde 25/b hükmü, uluslararası sigortacılıktaki "average clause" (oransal tenzilat) prensibinin Türk hukukundaki karşılığıdır. Uygulama şu üç adımda yapılır:
// Adım 1: Teminat Oranı
Oran = Sigorta Bedeli ÷ Fatura Tutarı
// Adım 2: Tenzilat
Tenzilat = Net Hasar × (1 − Oran)
// Adım 3: Önerilen Tazminat
Önerilen Tazminat = Net Hasar − Tenzilat
Formülün özü şudur: oran ne kadar düşükse (sigorta bedeli faturanın ne kadar altındaysa), tenzilat o kadar büyük olur.
3 Gerçek Senaryo Örneği
Senaryo 1 — Belirgin Noksan Sigorta
Sigorta Bedeli
80.000,00 USD
Fatura Tutarı
100.000,00 USD
Net Hasar
20.000,00 USD
Noksan Sigorta: VAR · Oran: 80.0%
Tenzilat: 4.000,00 USD
Önerilen Tazminat: 16.000,00 USD
Senaryo 2 — Sınırda (Sigorta Bedeli > Fatura)
Sigorta Bedeli
975.000,00 TL
Fatura Tutarı
972.500,00 TL
Net Hasar
50.000,00 TL
Noksan Sigorta: YOK
Önerilen Tazminat: 50.000,00 TL
Senaryo 3 — Kritik Noksan Sigorta
Sigorta Bedeli
60.000,00 EUR
Fatura Tutarı
100.000,00 EUR
Net Hasar
30.000,00 EUR
Noksan Sigorta: VAR · Oran: 60.0%
Tenzilat: 12.000,00 EUR
Önerilen Tazminat: 18.000,00 EUR
Önemli Kural
Sigorta bedeli ≥ fatura tutarı ise noksan sigorta yoktur ve tenzilat uygulanmaz. Senaryo 2'de görüldüğü gibi 975.000 TL sigorta bedeli 972.500 TL fatura tutarının üzerinde olduğundan önerilen tazminat net hasarın tamamıdır.
"İlk risk" sigortasında poliçede yazılı limite kadar tam tazminat ödenir; noksan sigorta uygulanmaz. Ancak bu özel koşulun poliçede açıkça yer alması gerekir.
Fatura tutarı hangi kur üzerinden hesaplanır?+
Dövizli faturalarda genellikle hasar tarihi TCMB döviz satış kuru esas alınır. Poliçede farklı kur tarihi belirtilmişse poliçe şartı geçerlidir — detaylı uygulama için "Döviz cinsinden hasar tazminatı: hangi kur?" yazımıza bakınız (/blog/doviz-hasar-tazminati-hangi-kur).
Muafiyet ve noksan sigorta aynı anda uygulanabilir mi?+
Evet. Önce net hasar belirlenir, ardından muafiyet düşülür; kalan tutar üzerinden noksan sigorta tenzilat hesabı yapılır.
Noksan sigorta hesabı raporun hangi bölümünde yer almalı?+
Hasar Hesaplaması veya Netice ve Kanaat bölümünde, önerilen tazminattan hemen önce ayrı bir alt başlık olarak gösterilmelidir. Hesabın şeffaflığı sigorta şirketinin içsel denetimi ve mahkeme süreçlerinde kritiktir.
Hesaplamayı Ekspertio Yapsın — Siz Onaylayın
Noksan sigorta, muafiyet ve tazminat hesabı — belgeleri yükleyin, sonuçları siz onaylayın. Her adım şeffaf, her formül görünür. 3 rapor ücretsiz — kart gerekmez.
