Ullage Survey: Sıvı Yük Tank Ölçümü ve API MPMS
Tanker ullage metodolojisi — VCF, API gravity, BS&W, numune alma (ASTM D4057), short delivery hesabı.
- ✓Ullage Survey, tanker gemilerinde sıvı yük miktarının tank içi ölçümü ile tespit edilmesi metodudur. Draft survey'in sıvı eşdeğeri.
- ✓Ullage = tank üstünde kalan boşluk yüksekliği. Innage = sıvı yüksekliği. Ölçüm ullage veya innage üzerinden yapılır.
- ✓6 düzeltme: ullage okuması, trim düzeltmesi, temperature correction (VCF), density correction (API), water cut, free water.
- ✓API MPMS (Manual of Petroleum Measurement Standards) ve ASTM D1250 referans — hacim-sıcaklık düzeltme tabloları.
- ✓Eksper kontrol noktaları: tank kalibrasyon tabloları, referans sıcaklık, VCF değeri, numune alma protokolü, water bottom.
Deniz taşımacılığında dökme sıvı yükler (petrol, kimyasal, LPG, yemeklik yağ) için hacim ölçüm metodu: Ullage Survey. 150.000 tonluk VLCC petrol tankerinde %0.1 hata 150 ton — yaklaşık 100.000 USD. Bu yüzden ullage survey yüksek kesinlik ve standart gerektirir. Bu yazıda yöntemi ve eksperin rolünü ele alıyoruz.
Ullage vs Innage
Tanker tankı silindir şeklinde büyük bir hacim. İki ölçüm yaklaşımı:
- Ullage: Tank üst delikten sıvı yüzeyine kadar boş mesafe. "Yukarıdan ölçüm".
- Innage (Dipping): Tank tabanından sıvı yüzeyine kadar dolu mesafe. "Tabandan ölçüm".
Ullage modern uygulamada tercih edilir — daha güvenli (kişinin tank içine inmesi yok), hızlı ve hassas elektronik ölçüm (UTI — Ullage Temperature Interface probe) ile mümkün.
Ölçüm Aletleri
- UTI (Ullage Temperature Interface) Portable: Elektronik ölçüm. Aynı anda ullage, sıcaklık ve water cut ölçer. ±2mm doğruluk.
- MMC (Miniature Measuring Cell): Kapalı sistem — buhar emisyonu yok (IMO MARPOL Annex VI uyumlu).
- Steel Tape: Klasik çelik şerit. Innage için kullanılır. Açık sistem.
- Radar Gauge (sabit): Tank üstüne kalıcı montajlı otomatik sistem. Yüksek doğruluk ama kalibrasyon gerektirir.
- Hydrometer: Density (yoğunluk) ölçümü için. API gravity veya kg/m³.
Hesap Adımları — API MPMS Metodolojisi
Adım 1: Ullage / Innage Ölçümü
Her tankın merkez hattındaki referans noktasından (reference mark) ullage ölçülür. Genelde 3 nokta: ön, orta, arka (tank uzunsa). Gemi hareketli ise en az 3 okuma alıp ortalama alınır.
Adım 2: Tank Capacity Table (Strapping Table)
Her tankın bireysel kalibrasyon tablosu vardır — ullage değerine karşılık gelen gross hacim (observed volume at observed temperature). Bu tablo her 5-10 yılda yenilenir (geminin dalışı değişir).
Adım 3: Trim Düzeltmesi (Trim Correction)
Gemi öne veya arkaya eğilmişse ullage gerçek hacimi temsil etmez. Kalibrasyon tablosu "even keel" varsayar — trim varsa düzeltme faktörü uygulanır.
Adım 4: Free Water Çıkarma
Petrol tanklarında dibe çöken su (bottom water) var olabilir. Su tabakası ayrı ölçülür, hacimden çıkarılır. Bu Gross Observed Volume (GOV)\'u verir.
Adım 5: Temperature Correction (VCF)
Sıvı hacmi sıcaklıkla değişir. Referans sıcaklık 15°C (API) veya 60°F\'dir. API MPMS Chapter 11 tablolarından Volume Correction Factor (VCF) alınır.
VCF lookup:
API Gravity 35° @ 25°C → VCF ≈ 0.9924
API Gravity 40° @ 40°C → VCF ≈ 0.9845
GSV petrol için standart hacim — ticari işlemlerde kullanılır
Adım 6: Density & Water Cut Düzeltmesi
Net Standard Volume (NSV) için:
NSV = GSV × (1 - BS&W)
Weight in Air = NSV × Density @ 15°C
Weight in Vacuum = Weight in Air × correction factor
API Gravity — Petrol Yoğunluk Birimi
American Petroleum Institute gravity, petrolün su\'ya göre yoğunluk ölçümüdür:
Kategoriler:
API < 10 : Extra Heavy (daha yoğun su)
API 10-22 : Heavy crude
API 22-31 : Medium
API 31-42 : Light
API > 42 : Ultra-light
Yüklenen vs Boşaltılan Miktar Karşılaştırma
Draft Survey gibi ullage survey de iki liman arasında karşılaştırma ile short delivery tespit eder:
- Load Port Figure: Yükleme limanında gemiye konulan miktar (Bill of Lading miktarı)
- Ship\'s Figure (Received on Board — ROB): Gemi kendi ölçümü
- Discharge Port Figure: Boşaltma limanında teslim edilen
Standart tolerans %0.5. Bu eşik aşılırsa short delivery iddiası gündeme gelir.
Numune Alma Protokolü (ASTM D4057 / API MPMS 8.1)
Numune alma yük kalitesi değerlendirmesinin temelidir. 3 seviye:
- Upper: Yüzeyden 30 cm aşağı
- Middle: Tank yüksekliğinin orta noktası
- Lower: Tank tabanından 30 cm yukarı
Üçü ayrı alınıp karıştırılır — "composite sample". Aynı zamanda:
- Bottom water sample: Su tabakası varsa ayrı numune
- Line sample: Manifold hattından sürekli akış numunesi
- Retention sample: 90 gün saklama — uyuşmazlık için
Kalite Parametreleri
| Parametre | Standart | Tipik Değer |
|---|---|---|
| BS&W (Bottom Sediment & Water) | ASTM D4007 | < 0.5% |
| Kinematic Viscosity | ASTM D445 | Ürüne göre |
| Flash Point | ASTM D93 | Ürüne göre (diesel 55°C+) |
| Sulfur Content | ASTM D4294 | IMO 2020: < 0.5% |
| H2S Content | ASTM D7621 | < 10 ppm |
Contamination (Kontaminasyon) Analizi
Kimyasal ve petrol taşımacılığında tank temizliği kritik. Önceki yük kalıntısı yeni yükü kirletirse büyük hasar.
- Wall wash test: Tank duvar yıkama numunesi, kontaminant seviye
- First foot sample: Yükleme başlangıcında ilk 30 cm — karışım kontrolü
- Cleaning certificate: Önceki tank yıkama belgesi
Eksperin Ullage Survey Dosyasındaki Rolü
- Bağımsız surveyor raporunu temin et (SGS, Bureau Veritas, Inspectorate, Intertek)
- Load port ve discharge port ullage raporlarını karşılaştır
- Tank kalibrasyon tablolarının güncelliğini kontrol et
- VCF değerinin doğru lookup edildiğini doğrula
- Numune alma protokolünün ASTM D4057 ile uyumunu kontrol et
- Contamination riski varsa kimyasal analiz raporu
- Short delivery varsa sebep analizi (buharlaşma, line loss, contamination, ship\'s retention)
- Hague-Visby limit hesabı (SDR/kg)
Kaynaklar
- API MPMS — Manual of Petroleum Measurement Standards
- ASTM D1250 — Petroleum Measurement Tables
- ASTM D4057 — Sampling of Petroleum and Petroleum Products
- ISO 4266 — Petroleum liquids — Manual measurement
- IMO MARPOL Annex I — Oil pollution prevention
- OCIMF (Oil Companies International Marine Forum) — Ship Inspection Report Programme (SIRE)
İlgili yazılar: Draft Survey, Konteyner tipleri (tank konteyner), IMDG tehlikeli madde.
Sık Sorulan Sorular
VLCC (Very Large Crude Carrier) için ullage survey ne kadar sürer?+
Hattan kalan yük (line loss) hesaplanır mı?+
BS&W nedir ve neden önemli?+
IMO 2020 sulfur cap nedir?+
Ullage survey draft survey'den daha doğru mu?+
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
İlgili Yazılar
Tüm Blog →Bilgiyi pratiğe dönüştürün
Bu yazıdaki hesaplamaları ve mevzuat bilgisini tek platformda — belgeleri yükleyin, AI raporunuzu 5 dakikada hazırlasın.