Draft Survey: Dökme Yük Miktar Tespiti (6 Adımlı Hesap)
Gemi su kesimi ile yük miktarı hesabı. Tahıl, cevher, kömür taşımacılığında kayıp tespitinin temel metodu. Short delivery analizi.
- ✓Draft Survey, dökme yük (tahıl, cevher, kömür, demir-çelik) yüklendiğinde/boşaltıldığında gemideki miktarın gemi draft'ı (su kesimi) ile hesaplanmasıdır.
- ✓Metod: Yüklemeden önce ve sonra gemi water displacement hesaplanır, fark yük miktarını verir. Tahmini hata marjı %0.3-0.5.
- ✓6 temel düzeltme: draft okumaları, hogging/sagging, trim, heel, deniz yoğunluğu, gemi ballast/yakıt değişimi.
- ✓UN/ECE Draft Survey Code (IMO MSC.1/Circ.1411) standart metodoloji. Uluslararası tahıl ticaretinde Bimco tarafından zorunlu görülür.
- ✓Eksi nakil (short delivery) iddialarının ana kanıtıdır — yükleme limanı draft survey ile boşaltma limanı draft survey karşılaştırılır, fark taşıyıcıya yönelir.
Bir Panamax kuru yük gemisi Brezilya\'dan İskenderun\'a 75.000 ton demir cevheri getirdi. Boşaltmada 73.800 ton tartıldı — 1.200 ton eksik. Kim haksız: yükleme limanı mı yanlış ölçmüş, taşıyıcı mı kaybetmiş, boşaltma terazisi mi hatalı? Bu sorunun cevabı yüzyıllık bir metotta: Draft Survey. Bu yazıda bu teknik disiplini, hesap metodolojisini ve eksperin rolünü ele alıyoruz.
Draft Survey Nedir?
Draft Survey, yüklenen veya boşaltılan dökme yükün ağırlığını geminin su kesiminden hesaplama yöntemidir. Temel prensip Arşimet: suyun altında kalan gövde hacmi × su yoğunluğu = geminin toplam ağırlığı.
İşlem mantığı:
- Yükleme öncesi boş geminin toplam ağırlığı (ballast, yakıt, provizyon dahil) ölçülür.
- Yükleme sonrası aynı ölçüm yapılır.
- İki arası fark = yük miktarı (ballast ve yakıt değişimleri düşülerek).
Büyük avantaj: dökme yükü kıyıda kantara koymak imkansız (75.000 ton tahıl nasıl tartılır?). Draft survey bu soruna çözüm — "gemi terazi olur".
Hangi Yükler İçin Kullanılır?
- Tahıl: Buğday, mısır, soya, arpa, pirinç
- Cevher: Demir cevheri, boksit, kömür, fosfat
- Gübre: Üre, amonyum sülfat, potas
- Sanayi dökme: Demir-çelik hurda, biket, cüruf
- Sıvı dökme: Ullage ile kombine (petrol, kimyasal — tank ölçümüyle)
- Yem/gıda: Şeker, soya küspesi, tohum
Temel Hesap Metodolojisi
Adım 1: Draft Okumaları (6 Nokta)
Gemi üzerinde 6 nokta okunur — ileri (forward), arka (aft), orta (midship) her iki yan (port & starboard). Kız veya su sayaçları kullanılır (draft marks):
- Forward Port (FP)
- Forward Starboard (FS)
- Mid Port (MP)
- Mid Starboard (MS)
- Aft Port (AP)
- Aft Starboard (AS)
Ortalama draft\'lar alınır: F (forward), M (mid), A (aft). Gemi statik değil — dalga ve rüzgar nedeniyle okuma zor, eksperin dikkatli olması gerekir.
Adım 2: Hogging / Sagging Düzeltmesi
Gemi tamamen düz değildir — yük dağılımına göre yay şeklinde bükülür (hogging: orta yukarı, sagging: orta aşağı). Bu bükülme draft ölçümünü bozar. Formül:
Mean of Means (MoM) = (Amidship Mean + 6 × M) / 8
Bu formül Simpson\'s rule\'a dayalıdır ve hogging/sagging etkisini minimize eder.
Adım 3: Trim ve Heel Düzeltmesi
Trim: Ön-arka eğim. Heel: yan eğim. İkisi de draft\'tan arındırılmalı. Gemi Capacity Plan\'ından düzeltme katsayıları alınır.
Adım 4: Displacement Tablosundan Ağırlık
Her geminin kendisine özel "Hydrostatic Table" veya "Displacement Scale" vardır. Düzeltilmiş draft değeri bu tablodan gemi toplam ağırlığına dönüştürülür.
Adım 5: Deniz Yoğunluğu Düzeltmesi
Yoğunluk tuzluluğa göre değişir — tatlı su 1.000 kg/m³, standart deniz suyu 1.025 kg/m³, tropik deniz 1.030 kg/m³ civarında. Hydrometer ile ölçüm yapılır (SG — Specific Gravity).
Örnek:
Tablo: 70.000 MT @ 1.025
Gerçek yoğunluk: 1.023
Düzeltilmiş: 70.000 × (1.023/1.025) = 69.863 MT
Adım 6: Deductibles Hesabı
Yükten gelmeyen ağırlıklar çıkarılır:
- Ballast su (tanklar ölçülür — sounding)
- Yakıt (HFO, MGO)
- Yağlayıcı yağlar
- Tatlı su
- Sewage tankları
- Gemi sürekli ağırlıkları (sürekli kullanılan malzemeler)
Son Hesap
Light Displacement = Ballast Corrected Displacement − Deductibles (ballast)
CARGO = Loaded Displacement − Light Displacement
Pratik Örnek
• Draft: F=4.5m, M=4.8m, A=5.1m
• MoM = (4.5+5.1)/2 = 4.80m, MoM all = (4.80+6×4.8)/8 = 4.80m
• Tabloda: 15.500 MT displacement
• Deductibles: 12.200 MT (ballast su + yakıt)
• Light Ship: 15.500 − 12.200 = 3.300 MT
Loaded durumunda:
• Draft: F=11.2m, M=11.5m, A=11.8m
• MoM all = 11.50m
• Tabloda: 82.500 MT displacement
• Yoğunluk düzeltmesi (1.023 vs 1.025): 82.339 MT
• Deductibles: 4.350 MT (ballast kalıntı + yakıt + su)
• Loaded Net: 77.989 MT
CARGO = 77.989 − 3.300 = 74.689 MT
İki Taraf Survey\'i — Short Delivery Tespiti
Uygulamada genelde iki taraf ölçüm yapar:
- Yükleme limanında: Loaded Quantity tespit edilir.
- Boşaltma limanında: Yük boşaltıldıktan sonra Discharged Quantity tespit edilir.
- Fark: Yükleme − Boşaltma = Kayıp (short delivery)
Kabul edilebilir hata marjı %0.5 civarındadır — bu eşik üzerindeki kayıp taşıyıcı sorumluluğuna girer. Örneğin 75.000 MT yükte %0.5 = 375 MT. 1.200 MT eksik bir sorun yaratır.
Kullanılan Ekipman
- Draft Gauge: Draft okuma — özellikle zor hava şartlarında dalga seviyesinde
- Hydrometer: Deniz yoğunluğu ölçümü
- Sounding Rod: Tank ölçümü (ballast, yakıt)
- Capacity Plan: Geminin hydrostatic tabloları
- Calculator / Software: Loadicator programı
Draft Surveyor Tecrübe Gereksinimleri
Profesyonel draft surveyor, marine survey sektörünün uzmanlarıdır. Genelde:
- Gemi mühendisi, naval architect veya deniz kaptanı geçmişi
- 5+ yıl saha tecrübesi (assistant olarak başlar)
- IIMS (International Institute of Marine Surveying) veya SAMS sertifikası
- Matematik ve hydrostatics hakimiyeti
- Tecrübeli firma: SGS, Bureau Veritas, Intertek, Cotecna
Tipik Hata Kaynakları
- Dalga tepkime: Dalgalı denizde draft okumak 10-15 cm hata yaratabilir — 1 cm ≈ 200-300 MT.
- Yoğunluk yanlış ölçümü: Hydrometer kirli, kalibre edilmemiş.
- Sounding hatası: Tank seviyesi yanlış okunmuş.
- Trim aşırı: %1 trim düzeltilmezse hata büyür.
- Yanlış capacity table: Gemi revize edildiyse eski tablo kullanılıyorsa.
- Ballast su dolumu/boşaltımı: Ölçüm sırasında devam ediyorsa.
Eksper Raporunda Draft Survey Analizi
- Yükleme limanı draft survey raporunu temin et
- Boşaltma limanı ölçümüyle karşılaştır
- Hata marjı %0.5 kural ile kontrol
- Kayıp varsa sebeplerini araştır (Sea Protest, hava kayıtları, cargo hold inspection)
- Taşıyıcı sorumluluğu Hague-Visby limitleri dahilinde hesapla
- Değer kayıp hesabına dönüştür (MT × birim fiyat)
Kaynaklar
- UN/ECE Draft Survey Code — IMO MSC.1/Circ.1411
- BIMCO — Draft Survey Guidelines
- IIMS — International Institute of Marine Surveying
- GAFTA (Grain and Feed Trade Association) — Draft Survey Procedures
- CESMA — European Maritime Surveying Standards
İlgili yazılar: Konşimento okuma, Hague-Visby paket limiti, Sea Protest.
Sık Sorulan Sorular
Draft Survey ile konteyner taşımada kullanılır mı?+
Tahıl taşımacılığında özel kural var mı?+
%0.5 tolerans her yük için aynı mı?+
Draft survey hile yapılabilir mi?+
Yük kaybı tespit edilince taşıyıcı her zaman ödeme yapar mı?+
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
İlgili Yazılar
Tüm Blog →Bilgiyi pratiğe dönüştürün
Bu yazıdaki hesaplamaları ve mevzuat bilgisini tek platformda — belgeleri yükleyin, AI raporunuzu 5 dakikada hazırlasın.