- ✓Hague-Visby Kuralları (1968/1979 Protokolleri) deniz taşıyıcısının sorumluluğunu paket/ünite başına 666,67 SDR VEYA kg başına 2 SDR ile sınırlar — hangisi yüksekse o geçerli.
- ✓Türkiye Hague-Visby'yi doğrudan onaylamadı; ancak TTK m.1186 deniz taşıyıcı sorumluluk limitini Hague-Visby ile aynı değerlerle düzenler.
- ✓Konteynerli taşımada "paket" sayımı kritik: konşimentoda her bir paketin açıkça yazıldığı durumlarda iç paketler sayılır; yazılmadıysa tek konteyner = tek paket sayılır.
- ✓Gönderen konşimentoya malın değerini açıkça beyan etmişse (HVR m.IV/5-a) 666,67 SDR tavanı değil beyan değeri geçerli olur.
- ✓Kasıt veya pervasız davranış (HVR m.IV/5-e) ispat edilirse taşıyıcı limit korumasını kaybeder — TTK m.1187 de aynı istisnayı içerir.
Deniz taşımacılığında taşıyıcının sorumluluğu karayolundaki 8,33 SDR/kg CMR limitinden tamamen farklı işler. Hague-Visby Kuralları iki ayrı formülü yan yana koyar ("paket veya kg — yüksek olan") ve konteyner taşımacılığında "paket nedir?" sorusu tek başına davaların kaderini değiştirir. Bu yazıda 666,67 SDR paket limitini, 2 SDR/kg alternatifini ve en sık tartışılan konteyner-paket sayımını somut senaryolarla açıklıyoruz.
Hukuki Dayanak: Hague-Visby ve TTK
1924 Brüksel Sözleşmesi (Hague Kuralları) deniz konşimentosu altında taşınan eşya için taşıyıcı sorumluluğunu düzenleyen ilk uluslararası metindir. 1968 Visby Protokolü paket başına ek olarak kg başına bir alternatif limit getirdi; 1979 SDR Protokolü hesap birimini altın franktan SDR'ye çevirdi. Bu üç belgenin toplamı bugün "Hague-Visby Kuralları" (HVR) olarak anılır.
Türkiye HVR'ye resmi olarak taraf değildir; ancak 2012 tarihli 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu deniz taşımacılığı hükümlerini HVR ile uyumlu düzenledi. TTK m.1186 taşıyıcının sorumluluğunu HVR ile aynı formülle — paket/ünite başına 666,67 SDR veya kg başına 2 SDR — sınırlar. Türkiye'den çıkan veya Türkiye'ye gelen deniz taşımaları uygulamada hem HVR (konşimento klozu yoluyla) hem TTK kapsamında değerlendirilir.
HVR Madde IV/5 — Tam Metin
"Taşıyan veya gemi, eşyaların taşınmasıyla ilgili olarak her koli veya ünite için 666,67 hesap birimini veya kaybedilen ya da hasar gören eşyaların brüt ağırlığının her kilogramı için 2 hesap birimini aşan bir miktardan, hangisi yüksek ise, sorumlu olmayacaktır."
Limit Formülü — 3 Adım
"Konteyner Paket Midir?" — En Tartışmalı Soru
HVR m.IV/5(c) bu soruyu netleştirir: konşimentoda konteyner içindeki paket ya da ünite sayısı açıkça belirtilmişse her biri ayrı bir "paket/ünite" sayılır; belirtilmemişse konteynerin kendisi tek paket kabul edilir. Bu hüküm rücu davalarının ekonomik boyutunu dramatik biçimde değiştirir.
Eksper, survey ve rücu aşamasında mutlaka konşimentoyu paket sayımı açısından kontrol etmelidir — basit bir ifade farkı milyon dolarlık davayı belirler.
3 Pratik Senaryo
Aşağıdaki senaryolarda örnek kurlar 1 SDR ≈ 1,35 USD ve 1 SDR ≈ 52,00 TLolarak alınmıştır. Güncel kuru TCMB günlük kur listesi "SDR" satırından alın.
Aynı yük, aynı hasar. Fark sadece konşimento ifadesinde. Paket limiti 666,67 SDR olduğu için kg alternatifi (8.500 × 2 = 17.000 SDR) devreye girer — yine de limit dramatik biçimde düşer. Sigortacının rücu edebileceği tutar 15× farklı olur.
Branşlar Arası Limit Karşılaştırması
| Rejim | Paket Limiti | Kg Limiti | Seçim |
|---|---|---|---|
| Hague (1924) | 100 £ altın değeri | — | Paket tek kriter |
| Hague-Visby | 666,67 SDR | 2 SDR/kg | Yüksek olan |
| Hamburg (1978) | 835 SDR | 2,5 SDR/kg | Yüksek olan |
| Rotterdam (2009) | 875 SDR | 3 SDR/kg | Yüksek olan |
| TTK m.1186 (TR) | 666,67 SDR | 2 SDR/kg | Yüksek olan |
Türkiye'de deniz taşıyıcı sorumluluğu TTK m.1186 üzerinden Hague-Visby ile aynı limitlerdedir. Hamburg ve Rotterdam Kuralları Türkiye tarafından onaylanmadığı için uygulamada nadiren gündeme gelir.
Limit Ne Zaman Uygulanmaz?
- Değer beyanı (HVR m.IV/5-a): Gönderen konşimentoya malın gerçek kıymetini yazdırmış ve taşıyıcı bunu kabul etmişse beyan değeri limit olur.
- Kasıt veya pervasız davranış (HVR m.IV/5-e, TTK m.1187): Taşıyıcının veya adamlarının zarara kasten veya pervasızca sebep olduğu ispat edilirse limit düşer.
- Güverte yükü sapması (HVR m.I/c): Güverteye alınacağı yazılı olmayan eşyanın güvertede taşınması "sapma" sayılır; limit korumasız kalır.
- Yönlendirme dışı rota (deviation): Makul olmayan rota sapmasında taşıyıcı limit korumasını kaybeder.
Sık Sorulan Sorular
Konşimentoda "1 container S.T.C. 800 cartons" yazılıysa kaç paket sayılır?+
Slot charter veya NVOCC taşımalarında limit kim açısından işler?+
Hague-Visby gecikme tazminatı için ayrı limit var mı?+
Konşimento üzerine "Hague Rules apply" yazılıysa Hague-Visby yerine Hague uygulanır mı?+
Sigortalı taşıyıcıya karşı limit dışı dava açabilir mi?+
Kaynaklar
- 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.1178, m.1186, m.1187)
- Hague-Visby Kuralları (İngilizce, Brüksel Protokolleri)
- IMF — Günlük SDR Kuru
İlgili yazılar: CMR 8,33 SDR limiti, Incoterm 2020 sigorta sorumluluğu, noksan sigorta formülü.