CMR 8,33 SDR Taşıyıcı Sorumluluk Limiti: Hesabı ve Uygulaması
CMR Madde 23/3 taşıyıcı sorumluluğunu brüt kg başına 8,33 SDR ile sınırlar. Formül, güncel SDR kuru, 3 senaryo ve istisnalar (m.24, m.26, m.29).
- ✓CMR Madde 23/3: taşıyıcının sorumluluğu hasara uğrayan malın brüt ağırlığının her kilogramı için 8,33 SDR ile sınırlıdır.
- ✓SDR (Özel Çekme Hakkı / Special Drawing Rights), IMF tarafından günlük hesaplanan bir hesap birimidir. TCMB her iş günü TL karşılığını yayınlar.
- ✓Formül: Limit = Brüt Hasarlı Ağırlık (kg) × 8,33 × SDR Kuru. Kur tarihi genelde hasar veya hüküm tarihidir.
- ✓Limitin altında kalan hasarda taşıyıcı tam sorumlu; limit aşıldığında fark sigortalıda kalır ya da navlun faturasına özel kayıt (CMR m.24/m.26) varsa daha yüksek limit geçerlidir.
- ✓Kasıt ve ağır ihmal durumunda (CMR m.29) limit uygulanmaz — eksper olayın niteliğini raporda tartışmalıdır.
Karayoluyla yapılan uluslararası bir taşımada taşıyıcı şirket her zaman hasarın tamamından sorumlu değildir. CMR Konvansiyonu Madde 23/3 taşıyıcının sorumluluğunu hasara uğrayan malın brüt kilogramı başına 8,33 SDR ile sınırlar. Bu limit eksperin rücu analizinde merkezi bir hesaptır; yanlış hesaplanması hem sigortacının zararını hem taşıyıcının haksız ödemesini doğurabilir. Bu yazıda 8,33 SDR limitini adım adım hesaplıyor, güncel SDR kuruna erişimi ve istisnaları somut senaryolarla gösteriyoruz.
Neden Kritik?
Rücu dosyasının ekonomik boyutunu belirleyen tek hesap budur. Fatura tutarı 100.000 EUR ama hasarlı malın brüt ağırlığı 1.200 kg ise, taşıyıcının CMR kapsamındaki azami sorumluluğu yaklaşık 10.000 EUR civarındadır — sigortacı, sigortalıya ödediği tazminatın sadece bu bölümünü taşıyıcıdan geri alabilir. Eksper raporunda limitin doğru hesaplanması ve açıkça gösterilmesi, rücu müzakeresinin ve ileride açılabilecek davanın kaderini belirler. Rücu tarafındaki süre kritikliği için CMR Madde 30 ihbar süreleri yazımız da önemli bir referanstır.
SDR Nedir? (Özel Çekme Hakkı)
SDR (Special Drawing Rights), Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından 1969'da oluşturulan bir uluslararası rezerv ve hesap birimidir. SDR bir para birimi değil, bir sepet endeksidir; bugünkü bileşimde ABD doları, euro, Çin yuanı, Japon yeni ve İngiliz sterlini bulunur. Her iş günü IMF bu sepetten referans kur açıklar; TCMB de aynı günkü TL karşılığını "SDR alış" ve "SDR satış" olarak duyurur.
CMR, Hague-Visby, Montreal ve Varşova gibi uluslararası taşıma sözleşmelerinin tümü sorumluluk limitlerini SDR cinsinden tanımlar. Bu sayede yıllar içinde enflasyondan bağımsız, stabil bir sınır oluşur ve farklı ülkelerde aynı hasar için benzer tazminat üst sınırı elde edilir.
CMR Madde 23/3 — Tam Metin
"Tazminat, eksik olan brüt ağırlığın her kilogramı için 8,33 hesap birimini geçemez."
Madde 1978 Cenevre Protokolü ile güncellenerek "hesap birimi" SDR olarak tanımlanmıştır. Türkiye bu protokole 1992'de 3939 sayılı Kanun ile taraf olmuş ve limit doğrudan SDR olarak uygulanmaktadır. CMR Madde 23/7 ayrıca kurun, tazminat kararının verildiği gün veya tarafların üzerinde anlaştığı tarihte geçerli resmi kur olduğunu söyler — uygulamada eksperler çoğunlukla hasar tarihi veya rapor düzenleme tarihi kurunu kullanır; dosyada açıkça belirtilmesi şarttır.
8,33 SDR Limitinin Formülü
Limit Hesabı Akışı
Gerçek Senaryolar
Aşağıdaki senaryolarda örnek SDR kuru olarak 1 SDR ≈ 52,00 TL ve 1 SDR ≈ 1,35 USD kullanılmıştır. Güncel kur için TCMB Günlük Kurlar sayfasını ("SDR" satırı) referans alın; kendi dosyanız için anlık hesaplama yapmak isterseniz CMR limit hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
800 kg × 8,33 × 1,18 = ~7.863 EUR. Gerçek hasar 45.000 EUR'un çok altında kalan bu limit, rücuda elde edilebilecek azami tutardır. Sigortacı 45.000 EUR ödese bile taşıyıcıdan alabileceği miktar yaklaşık 7.863 EUR ile sınırlıdır — kalan 37.137 EUR sigortacının net zararıdır.
18.000 kg × 8,33 × 52,00 = ~7,8 milyon TL. Fatura tutarı 120.000 TL olduğu için limit fazlasıyla yeterlidir; taşıyıcı hasarın tamamından sorumludur.
90 kg × 8,33 × 1,35 = ~1.012 USD. Elektronik/değerli parça yüklerinde SDR limiti çoğunlukla fatura tutarının çok altında kalır. Bu durumda gönderen tarafın poliçe düzenlenirken CMR m.24 kapsamında özel kıymet beyanı yaptırması (ek ücret karşılığı) limiti yükseltir.
Limitin Uygulanmadığı Durumlar
1. CMR Madde 24 — Özel Kıymet Beyanı
Gönderen, taşıma ücretine ek bir prim ödeyerek CMR belgesine malın gerçek kıymetini beyan edebilir. Bu durumda 8,33 SDR tavanı değil, beyan edilen kıymet limit olur. Beyan CMR'nin 6. kutusuna yazılır; eksper CMR belgesini mutlaka bu açıdan kontrol etmelidir.
2. CMR Madde 26 — Teslim Özel Menfaati
Gönderen, geç teslim halinde uğrayacağı ek zarar için "özel menfaat" beyan edebilir. Bu kayıt uygulamada nadirdir fakat mevcutsa gecikme tazminatı sınırı yükselir.
3. CMR Madde 29 — Kasıt ve Ağır Kusur
Taşıyıcının kastı veya kastına eşit kabul edilen kusuru (örn. alkollü sürüş, tek kişilik ekipte uzun mesafede yorgunluk kanıtı, aracın yük güvenliği gerektiren oto korkuluklarını tamamen devre dışı bırakması) ispat edilirse 8,33 SDR limiti düşer ve tam tazminat gündeme gelir. Kanıt yükü iddia edende olduğu için eksper raporunun olayın gelişimini ve sürücü davranışını somut delillerle belgelemesi kritiktir.
Branşlar Arası Limit Karşılaştırması
Uluslararası taşıma sözleşmelerinde her branşın kendi SDR limiti vardır. Deniz nakliyat dosyası üzerinde çalışıyorsanız Hague-Visby 666,67 SDR paket limiti yazımız konteyner paket sayımı gibi kritik detayları içeriyor. Incoterm 2020 rehberimiz de risk devir noktaları açısından iyi bir başlangıçtır.
| Branş | Dayanak | Limit |
|---|---|---|
| Karayolu (Uluslararası) | CMR m.23/3 | 8,33 SDR / kg |
| Deniz (Hague-Visby) | HVR m.IV/5 | 666,67 SDR/paket veya 2 SDR/kg (yüksek olan) |
| Deniz (Hamburg) | Hamburg m.6 | 835 SDR/paket veya 2,5 SDR/kg |
| Havayolu (Montreal) | Montreal m.22 | 22 SDR / kg |
| Demiryolu (CIM/COTIF) | CIM m.30 | 17 SDR / kg |
Eksperlerin Sık Yaptığı 5 Hata
- Toplam yük ağırlığı kullanmak. Limit sadece hasara uğrayan malın brüt kilogramı ile hesaplanır.
- Net ağırlık kullanmak. Ambalaj dahil brüt ağırlık esastır; palet ve kasa ağırlığı dahildir.
- Kur tarihini yazmamak. SDR kuru günlük değişir; hangi günün kuru kullanıldığı raporda açıkça belirtilmelidir.
- Madde 29 olanağını değerlendirmemek. Kasıt/ağır kusur kanıtı varsa eksper raporu bunu mutlaka tartışmalıdır.
- CMR m.24/m.26 kayıtlarını kontrol etmemek. CMR belgesinin 6. ve 7. kutuları okunmadan limit hesabına geçilmemelidir.
Sık Sorulan Sorular
Yurt içi karayolu taşımasında da 8,33 SDR limiti geçerli mi?+
SDR kuru için hangi gün referans alınmalı?+
Limit aşıldığında kalan hasar kimde kalır?+
CMR belgesi düzenlenmediyse yine de limit uygulanır mı?+
Gecikme tazminatı için ayrı bir limit var mı?+
Kaynaklar
- 3939 Sayılı Kanun — CMR Konvansiyonunun Onaylanması (Resmî Gazete, 14.12.1993)
- IMF — SDR Valuation Daily (Güncel SDR kuru)
- TCMB Günlük Kurlar ("SDR" satırı için TL karşılığı)
- UNECE — Convention on the Contract for the International Carriage of Goods by Road (CMR), 1956 ve 1978 Cenevre Protokolü
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
İlgili Yazılar
Tüm Blog →Bilgiyi pratiğe dönüştürün
Bu yazıdaki hesaplamaları ve mevzuat bilgisini tek platformda — belgeleri yükleyin, AI raporunuzu 5 dakikada hazırlasın.