IMDG Code / ADR: Tehlikeli Madde Taşımacılığı Rehberi

2020 Beyrut Limanı patlaması — 2.750 ton uygunsuz depolanmış amonyum nitrat. 220 ölüm, 6.500 yaralı, 15 milyar dolar zarar. Bir tek sınıflandırma ihmali ulusal felakete dönüştü. Tehlikeli madde (DG — Dangerous Goods) taşımacılığı sigortacılık ve eksperliğin en hassas alanı. Bu yazıda IMDG Code\'u, UN sınıflandırmasını ve eksperin DG hasar dosyasındaki yaklaşımını ele alıyoruz.

4 Mevzuat Çerçevesi

Tüm mevzuatın temelinde UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods — Model Regulations ("Orange Book") bulunur. ECOSOC Tehlikeli Maddeler Komitesi 2 yılda bir günceller (2025 itibarıyla 23. revizyon).

UN 9 Tehlike Sınıfı

UN Numarası ve Proper Shipping Name

Her tehlikeli madde için 4 haneli benzersiz UN numarası vardır. Örnek:

UN numarası ile birlikte Proper Shipping Name (PSN) kullanılır — İngilizce olarak teknik isim. Bu isim taşıma belgelerinde, ambalaj üzerinde ve plakalarda görünmek zorundadır (IMDG 5.4.1.4).

Paketleme Grupları (PG I/II/III)

Bir maddenin tehlike derecesi sınıf içinde 3 alt gruba ayrılır:

• PG I (Yüksek tehlike): En sıkı paketleme. Örnek: Saf benzin, konsantre asit.
• PG II (Orta tehlike): Standart DG paketleme. Çoğu kimyasal.
• PG III (Düşük tehlike): Hafif DG paketleme. Seyreltilmiş kimyasal, bazı boyalar.

Kriterler: parlama noktası (yanıcı sıvılar için), oral toksisite (LD50), inhalation toksisite (LC50), dermal toksisite, korozyon hızı.

UN Sertifikalı Ambalaj

DG ambalajı sıradan karton/varil değildir — UN tarafından test edilmiş ve sertifikalı olmak zorundadır. Her ambalaj üzerinde standart işaretleme:

Segregation (Birbirinden Uzak Tutma) Tablosu

Tehlikeli maddeler birlikte taşındığında reaksiyona girebilir — patlama, yangın, toksik gaz. IMDG Code 7.2 segregation tablosu hangi sınıfların birlikte yüklenebileceğini kurallar:

Örnek: Class 5.1 oksitleyici ile Class 3 yanıcı sıvı arasında 2 (separated from)zorunlu — birlikte yüklenirse şiddetli yangın riski.

Dangerous Goods Declaration (DGD) — Beyan Formu

DG taşıma için zorunlu belge. IMO standart formu (FAL Form 7) kullanılır. İçerik:

1. Gönderen, alıcı, taşıyıcı bilgileri
2. UN numarası + Proper Shipping Name + Class + PG
3. Paket tipi ve sayısı + UN ambalaj kodu
4. Net miktar (kg veya litre)
5. Brüt kg
6. EmS numarası (Emergency Schedule — kaza müdahale kodu)
7. Marine Pollutant beyanı (varsa)
8. Gönderen imzası — "tüm hükümlere uygun" beyanı

Yanlış beyan ciddi suçtur — IMDG 7.9 + Türk Ulaştırma Bakanlığı yönetmeliği. Para cezası ve taşıma yasağı.

MSDS / SDS — Güvenlik Bilgi Formu

Material Safety Data Sheet (yeni adıyla Safety Data Sheet — SDS), GHS standartında 16 bölümlük belge. Tehlikeli madde için zorunlu — taşıma boyunca yanında bulunmalı, ekspere teslim edilmeli.

DG Hasar Dosyasında Eksperin Kontrol Noktaları

1. DGD belgesi: Doldurulmuş mu, eksiksiz mi, gönderen imzası var mı?
2. UN sınıflandırması doğru mu: Madde gerçekten beyan edilen UN no\'ya uyuyor mu? (Yanlış sınıflandırma çok yaygın hata)
3. Paketleme grubu: Madde özelliklerine göre PG I/II/III seçimi doğru mu?
4. UN sertifikalı ambalaj: Varil/IBC/karton üzerinde UN işaretleme var mı? Geçerlilik tarihi?
5. Etiketleme/plakalandırma: Sınıf etiketi, UN no, gerekli işaretler — doğru renk ve boyut.
6. Segregation: Diğer DG ile uyumlu yüklenmiş mi? Konteyner içi yerleşim.
7. SDS: Mevcut, güncel, doğru madde için.
8. EmS kodu: Acil müdahale kodu doğru beyan edilmiş mi?
9. Marine Pollutant (MP): Çevreye zararlı ise "MP" beyanı var mı?
10. CTU paketleme sertifikası: Konteyner Trafiği Birimi yükleme sertifikası.

DG Hasarlarında 5 Sık Sebep

1. Yanlış UN sınıflandırması: Gönderen ucuz prim için PG I yerine PG III beyan eder. Hasarda gerçek sınıf ortaya çıkınca teminat tartışmalı.
2. Uygunsuz ambalaj: Ucuz/sertifikasız varil. Sızıntı, korozyon, patlama riski.
3. Segregation ihlali: Class 5.1 ile Class 3 yan yana yüklenmesi. Tek bir kıvılcım yangına yol açar.
4. Yetersiz havalandırma: Konteyner içi yanıcı buhar birikmesi.
5. Sıcaklık kontrolsüzlüğü: Self-reactive madde (Class 4.1, 4.2) sıcakta polimerleşip patlama yapabilir.

Sigorta Teminatı Tartışması

DG hasar dosyalarında en kritik soru: gönderen yanlış beyan etti mi? ICC Cl.4.3 (ambalaj yetersizliği) ile Cl.4.5 (sigortalı kasıt) genelde devreye girer.

Kaynaklar

• IMO IMDG Code (Resmi)
• UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods (Orange Book) — 23rd Revised Edition (2023)
• UNECE ADR 2025
• IATA Dangerous Goods Regulations 66th Edition (2025)
• SOLAS Bölüm VII — Carriage of Dangerous Goods
• T.C. Ulaştırma Bakanlığı — Tehlikeli Madde Taşımacılığı Yönetmeliği

İlgili yazılar: Konteyner tipleri (Tank konteyner), Ambalaj yetersizliği ICC istisnası, ICC kloz farkları.