- ✓Deniz taşımada taşıyıcı sorumluluğu iki yöntemle hesaplanır: paket başına 666,67 SDR veya kg başına 2 SDR — yüksek olan geçerli.
- ✓Hague-Visby Kuralları uluslararası standartları koyar; TTK Türk iç hukukunda bu standartlara paralel hüküm içerir.
- ✓"Paket" terimi üzerinde sık tartışma yaşanır: konteyner bir paket mi, yoksa içindeki her kutu ayrı paket mi?
- ✓Taşıyıcının kasıt veya ağır kusuru durumunda limit uygulanmaz; tam tazminat öder.
- ✓CMR kara limitinden (8,33 SDR/kg) oldukça farklı — aynı kargo için tutarlar farklı çıkabilir.
İkili Hesap Sistemi: Paket mi, Kilogram mı?
Deniz taşımasındaki sorumluluk limiti CMR'den farklı olarak iki alternatif hesabı öngörür. Paket başına 666,67 SDR, az miktardaki ama yüksek değerli kargolarda (örn. elektronik, mücevher) taşıyıcıyı korur. Kg başına 2 SDR ise düşük birim değerli ama toplam ağırlığı yüksek kargolarda (örn. metal, tahıl) limit oluşturur. Zarar gören taraf için hangisi yüksekse o uygulanır.
Örnek: 10 konteyner içinde 5.000 adet cep telefonu kaybı. Her konteyner 25.000 kg brüt. Paket hesabı: 5.000 × 666,67 = 3.333.350 SDR. Kg hesabı: 250.000 × 2 = 500.000 SDR. Bu durumda paket hesabı çok daha yüksek, o uygulanır. SDR x TCMB kuru ile TL'ye çevrilerek son tazminat bulunur.
Paket Tanımı Tartışması
"Paket" sözcüğünün tanımı deniz taşımacılığında önemli bir tartışmadır. Konşimentoda belirtilen birim paket sayısı esastır. Eğer konşimentoda "1 konteyner, içinde 5.000 adet mobil telefon kutusu" yazıyorsa, Türk içtihadı (ve birçok ülkenin uygulaması) 5.000 paketi esas alır — 1 konteyneri değil. Bu, alıcı lehine büyük fark yaratır.
Ancak konşimentoda sadece "1 konteyner" yazılmışsa, paket sayısı 1 olarak kabul edilir — bu taşıyıcı lehinedir. Bu nedenle ihracatçıların konşimentoda içerik birim sayısını açıkça belirtmesi çok kritiktir. Eksper dosyasında konşimento metninin tam okunması ve "paket" sayısının hukuki anlamının yorumlanması gerekir.
Limitin Kalkması — Kasıt ve Ağır Kusur
Hague-Visby ve TTK kapsamında, taşıyıcının kasıtlı fiili veya pervasız davranışı varsa (recklessness with knowledge that damage would probably result) 666,67 SDR / 2 SDR limiti uygulanmaz; tam tazminat ödemek zorundadır. "Pervasızca davranış" oldukça yüksek bir eşiktir; basit ihmal yetersizdir.
Örnek pervasızca davranışlar: geminin aşırı yüklenmesi, açık stivaja konulmaması gereken kargonun açık güverteye konulması, refrigeration failure bilindiği halde ısıya duyarlı kargonun yüklenmesi. Yargıtay bu eşiği yüksek tutmaktadır; sadece ihmal davalarında genelde limit uygulanır.
Pratik Örnek
Bir Türk tekstil ihracatçısının 1 konteyneri Akdeniz'de denize düşer. Konteynerde 10.000 adet erkek gömleği vardır. Konşimentoda "1 konteyner" yazıyorsa, paket hesabı: 1 × 666,67 = 666,67 SDR ≈ 30.000 TL (düşük). Ancak konşimentoda "10.000 adet gömlek, 1 konteyner içerisinde" yazıyorsa, paket hesabı: 10.000 × 666,67 = 6.666.700 SDR ≈ 300 milyon TL (çok yüksek). Fark muazzam — bu yüzden konşimento hazırlanırken içerik birim sayısı mutlaka yazılmalıdır.