İş Durması (Business Interruption) Sigortası: Hesap ve Örnek
Yangın sonrası üretim durdu, gelir kayboldu — BI sigortası devreye girer. Brüt kâr formülü, tazminat dönemi, gerekli belgeler.
- ✓İş durması (Business Interruption / BI) sigortası, maddi hasar sonrası üretim ve satışın durmasından doğan gelir kaybını tazmin eder.
- ✓BI kapsamında ödenen: brüt kâr kaybı + sabit giderler + ek (artan) çalışma giderleri. Muafiyet süresi (waiting period) uygulanır — genelde 48-72 saat.
- ✓Tazminat dönemi (indemnity period) poliçede belirlenir: 6, 12, 18 veya 24 ay. Uzunluk yeniden kurulma süresine göre seçilir.
- ✓BI hesabı eksper için en karmaşık kalemlerden biridir — muhasebe defterleri, ciro analizi, sabit-değişken gider ayrımı ve trend projeksiyon gerektirir.
- ✓Kısmi durma (reduced output) için orantılı tazminat uygulanır; 30% kapasiteye düşmüş fabrika için hesap geçmiş ciroya dayalı projeksiyondan 30% eksilterek yapılır.
Bir fabrikada yangın çıktı. Bina ve makine hasarı 8 milyon TL olarak tespit edildi. Ama gerçek kayıp burada bitmiyor — üretim 4 ay durdu, müşteriler kaybedildi, maaşlar ödenmeye devam etti, kira aktı. Bu dolaylı kayıpların topluca tazmini iş durması sigortasıile olur. Bu yazıda BI sigortasının mantığını, hesap yöntemini ve eksperin en karmaşık dosyalarından birinde neyi denetlemesi gerektiğini açıklıyoruz.
İş Durması Sigortası Nedir?
İş durması (Business Interruption) sigortası, maddi hasar (yangın, doğal afet, makine arızası) nedeniyle işletmenin faaliyetinin kısmen veya tamamen durmasından doğan ekonomik kaybıkarşılar. "Consequential loss" olarak da bilinir. Standart yangın poliçesinin üstüne ayrı klozla eklenir.
Temel prensip: sigortalı olayın hiç olmadığı durumdaki mali konuma geri döndürülür — kâr, ciro, maaş bordrosu, sabit giderler dahil.
BI Kapsamındaki Kalemler
- Brüt Kâr Kaybı (Gross Profit Loss): Hasar nedeniyle kaybedilen brüt kârın tazmini. En büyük kalem.
- Sabit Giderler (Standing Charges): Üretim dursa bile ödenmeye devam eden giderler — kira, faiz, amortisman, yönetici maaşları.
- Ek Çalışma Giderleri (Increased Cost of Working — ICW): Zararı azaltmak için yapılan ek harcamalar — yedek üretim, fazla mesai, alternatif tedarik.
- İşçilik (Payroll): Geçici işçilik tazminatı — bazı poliçelerde sınırlı süre ödenir.
- Kâr Kaybı (Loss of Profit): Brüt kâr kaybının alt kalemi, net kâr yansıması.
Temel Hesap Formülü
GPR = (Ciro − Değişken Maliyetler) / Ciro
Adım 2: Azalan Ciro (Reduction in Turnover)
= Standart Ciro × Durma Oranı × Durma Süresi
Adım 3: Brüt Kâr Kaybı
= Azalan Ciro × GPR
Adım 4: Düzeltmeler
+ Artan Çalışma Giderleri (ICW)
- Tasarruf (Saved Charges)
= NET BI Tazminatı
Dikkat Edilecek Kavramlar
Standart Ciro (Standard Turnover)
Olay hiç olmasa elde edilecek ciro. Genelde geçmiş 12 ayın cirosu baz alınır, trend ve mevsimsellik düzeltmeleriyle projekte edilir. Örneğin Aralık'ta olay olmuş, son 12 Aralık verisi kullanılır; enflasyon ve büyüme düzeltmesi yapılır.
Tazminat Dönemi (Indemnity Period)
Poliçede belirlenen azami BI ödeme süresi. Standartta:
- 6 ay — Küçük atölye, basit makine
- 12 ay — Orta ölçekli imalat
- 18 ay — Kompleks fabrika
- 24 ay — Stratejik tesisler, özel ekipmanlı
- 36+ ay — Özel durumlarda (nükleer, kimya)
Süre, yeniden kurulum + üretimin önceki seviyeye dönmesi süresini kapsamalı. Kısa seçim maliyetli — olay olsa süre aşımı yaşanır.
Muafiyet Süresi (Waiting Period / Time Excess)
BI tazminatının başlangıcından önceki süre. İlk 48-72 saat ödenmez. Küçük kesintileri eleyip idari maliyeti düşürür.
Artan Çalışma Giderleri (ICW)
Zararı azaltmak için yapılan ek harcamalar. Örnek: yedek fabrikaya üretim kaydırma (kira + taşıma + işçilik farkı), fazla mesai, geçici depo kirası. Bu harcama brüt kâr kaybını azaltmak için yapılmalı ve ekonomik olmalı (masraf kaybedilen kârı aşmamalı).
Örnek Hesap
Veriler:
• Yıllık ciro: 48 milyon TL
• Aylık ortalama ciro: 4 milyon TL
• Brüt kâr oranı (GPR): %35
• Durma oranı: %100
• Durma süresi: 4 ay
• Tazminat dönemi: 12 ay
• Muafiyet süresi: 72 saat (etkisi küçük, ihmal edilebilir)
Hesap:
Azalan Ciro = 4M × %100 × 4 ay = 16 milyon TL
Brüt Kâr Kaybı = 16M × %35 = 5,6 milyon TL
ICW (Ek Çalışma Gideri): 400.000 TL (dış fason bedeli)
Tasarruf: 150.000 TL (yakıt, elektrik)
Net BI Tazminatı: 5.600.000 + 400.000 − 150.000 = 5.850.000 TL
BI Hesabı İçin Gerekli Belgeler
- Son 3 yıl mali tablolar (bilanço, gelir tablosu)
- Son 12 ay aylık satış raporları
- Üretim kapasite raporu — hasar öncesi ve sonrası
- Müşteri sipariş defteri — iptal edilen siparişler
- Bordro kayıtları — durma süresince ödenen işçilik
- Kira, leasing, kredi taksit sözleşmeleri — sabit giderler
- Fason/dış üretim sözleşmeleri — ICW belgesi
- Yeniden kurulum planlaması — tedarikçi teklifleri, kurulum süresi
Kısmi Durma (Reduced Output)
Fabrikanın tamamı değil, bir kısmı etkilenmiş olabilir. "Kapasite %60'a düştü, 3 ay sürdü" gibi. Hesap:
Örnek: 4M × (1 − 0,6) × 3 ay = 4,8M azalma
Brüt Kâr Kaybı = 4,8M × %35 = 1,68M TL
Sık Sorulan Sorular
BI tazminatı yangın poliçesinde otomatik dahil mi?+
COVID-19 döneminde iş durması BI'dan karşılanır mı?+
Tedarik zinciri kesintisi BI'a dahil mi?+
BI'da tazminat dönemini yanlış belirlersek ne olur?+
Kaynaklar
- Riley on Business Interruption — Insurance standart kitabı
- Münchener Rück — BI Underwriting Manual
- CILA (Chartered Institute of Loss Adjusters) — BI Methodology
- ISO Property Gross Earnings Form (Amerikan standardı)
İlgili yazılar: Yangın değer tespiti, Poliçe okuma rehberi.
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
İlgili Yazılar
Tüm Blog →Bilgiyi pratiğe dönüştürün
Bu yazıdaki hesaplamaları ve mevzuat bilgisini tek platformda — belgeleri yükleyin, AI raporunuzu 5 dakikada hazırlasın.