BIMCO Charter Party: NYPE ve GENCON Klozları Rehberi
Time vs voyage charter, NYPE 93, GENCON 94, off-hire, laytime/demurrage, Paramount Clause, LMAA tahkim.
- ✓Charter Party (kira sözleşmesi), armatör ile kiracı (charterer) arasındaki gemi kiralama sözleşmesidir. Konşimentonun arkasındaki asıl ticari belge.
- ✓BIMCO (Baltic and International Maritime Council), en yaygın charter party standartlarını hazırlar. NYPE (time charter), GENCON (voyage charter) en çok kullanılan iki form.
- ✓3 ana tip: Voyage Charter (tek sefer), Time Charter (belirli süre), Bareboat Charter (yalnız tekne — mürettebatsız). Her biri farklı risk dağılımı.
- ✓Charter Party klozlarında hasar dosyasında kritik: Off-hire (kiradan düşme), Cargo damage clause, Deviation clause, War clauses, Laytime/Demurrage.
- ✓Konşimento "subject to charter party" ibareli ise charter party hükümleri konşimentoya aktarılır — yük sahibi charter party'yi okumak zorunda.
Bir konteyner gemisi Türkiye'den Singapur'a yük taşıyor — ama bu gemiyi işleten taşıyıcı, geminin kendi sahibi mi? Genelde hayır. Dünya deniz ticaretinin %70'inden fazlası charter (kira) altındadır. Konşimentonun arka yüzünde "subject to charter party dated X" ibaresi varsa arkada çok daha detaylı bir sözleşme duruyor. Bu yazıda charter party\'leri ve eksperin bu sözleşmeli taşıma dosyalarındaki rolünü ele alıyoruz.
Charter Tipleri — 3 Ana Kategori
| Tip | Süre | Riskin Yönü | BIMCO Formu |
|---|---|---|---|
| Voyage Charter | Tek sefer | Armatörde (fuel, crew, mürettebat) | GENCON 1994, ASBATANKVOY |
| Time Charter | Belirli süre (3 ay - 5 yıl) | Kiracıda (fuel, rota kararı); armatörde (crew, bakım) | NYPE 1946, NYPE 93, SHELLTIME 4 |
| Bareboat (Demise) | Uzun süre (5-25 yıl) | Tamamen kiracıda — adeta sahibi gibi | BARECON 2017 |
NYPE (New York Produce Exchange) — Time Charter Standardı
NYPE, 1946\'da hazırlandı, 1993 ve 2015\'te revize edildi. Dünya\'da kuru yük time charter işlemlerinin %75\'ten fazlasında kullanılır.
NYPE 93\'ün en kritik klozları:
- Clause 1 — Delivery: Gemi kiracıya teslim şartları
- Clause 6 — Hire: Kira bedeli ($/gün), ödeme periyodu
- Clause 8 — Performance: Speed ve fuel consumption garantisi
- Clause 15 — Off-hire: Gemi kullanılamaz ise kira durması
- Clause 17 — Directors\' Warranty: Gemi seaworthy tutulması
- Clause 19 — Paramount Clause: Hague-Visby\'nin konşimentoya uygulanması
- Clause 33 — Both-to-Blame Collision: Çarpışmada her iki tarafın kusuru
- Clause 35 — War Clauses: BIMCO CONWARTIME 2013
- Clause 38 — Arbitration: LMAA (London Maritime Arbitration)
Off-Hire Klozu — En Tartışmalı
NYPE 93 Clause 15 gemi kullanılamaz ise kira ücretinin durmasını sağlar. "Off-hire events":
- Ana makine arızası / breakdown
- Mürettebat yetersizliği
- Drydock
- Yaralanma, deficiency of men
- Requisition by government
- Detention by arrest
Off-hire süreleri saat bazlı hesaplanır. Eksper dosyasında "gemi bu süreçte off-hire mıydı?" sorusu kritik — kiracı kira ödemedi mi?
GENCON 1994 — Voyage Charter Standardı
BIMCO\'nun en eski standart formudur (1922 kaynak). Özellikle kuru yük voyage charter için tercih edilir. GENCON 1994 revize versiyonu güncel:
- Box 9 — Freight: Navlun tutarı ve ödeme şartı
- Clause 3 — Nomination: Yükleme/boşaltma limanı atama
- Clause 5 — Loading: Yükleme şartları, "FIOST" (Free In and Out Stowed Trimmed)
- Clause 6 — Laytime: Yükleme/boşaltma için tanınan süre
- Clause 7 — Demurrage: Laytime aşılırsa günlük ceza
- Clause 9 — Cancelling: Gemi zamanında gelmezse iptal hakkı
- Clause 13 — Paramount: Hague-Visby yük sorumluluğu
Laytime & Demurrage — Eksperin Merkezi Hesabı
Charter party\'de belirlenen yükleme/boşaltma süresine "laytime" denir. Örnek: "Loading 72 hours WWD SHEX" — 72 iş günü saati, hava iyi olan günlerde, pazar ve tatil hariç. Süre aşımı "demurrage" (ceza).
Laytime başlar (genelde NOR + 6 saat sonra): [tarih-saat]
Laytime kullanımı: [gün saat dk]
Laytime ekspirasyonu: [tarih-saat]
Boşaltma tamamlanma: [tarih-saat]
Demurrage süresi = Tamamlanma − Ekspirasyon
Demurrage tutarı = Süre × Günlük ceza ($/gün)
Laytime kısaltmaları:
- SHINC: Sundays and Holidays Included
- SHEX: Sundays and Holidays Excluded
- WWD: Weather Working Days — hava iyi olan çalışma günleri
- FHEX: Fridays and Holidays Excluded
- UU: Unless Used — kullanılmadıysa sayılmaz
- EIU: Even if Used — kullanıldıysa bile sayılmaz
Paramount Clause — Konşimentoya Hague-Visby Aktarımı
Charter party ile konşimento farklı sözleşmelerdir. Charter party hükümlerinin konşimentoya nasıl aktarılacağı Paramount Clause ile düzenlenir. "Paramount" = önceliğe sahip, ana.
Bu kloz sayesinde yük sahibi Hague-Visby\'nin koruyucu hükümlerini kullanabilir — 666,67 SDR paket limitidahil.
Both-to-Blame Collision Clause
İki gemi çarpışır, her ikisinin kusuru varsa yük sahibinin tazminat hakkı karışık olur. ABD hukukunda "Both-to-Blame" davası meşhur — mahkeme yük sahibinin direkt çarpışma kusurlu olmayan gemi sahibine dava açmasına izin veriyor. Bu durumu önlemek için charter party'ye özel kloz eklenir.
BIMCO CONWARTIME / VOYWARTIME — War Risk Klozları
Savaş, korsan, silahlı çatışma riskleri için klozlar. 2013 revizyonu sonra standart. Armatöre belirli durumlarda rotayı değiştirme, kiracıya ek prim ödetme hakkı verir.
- "War Risk Area" tanımı (BIMCO güncel liste)
- Armatör reddetme hakkı
- Ek savaş prim ödemesi
- Rotanın armatör takdirine bırakılması
Cargo Damage — Charter Party ve B/L Arasında
Yük hasarında rücu zincirinde charter party\'nin rolü:
- Yük sigortacısı B/L tahtında charterer\'a rücu eder
- Charterer charter party tahtında armatöre "indemnity" talep eder
- Sorumluluk yükün koşulundan ("master\'s responsibility clause") çıkar
- Time charter\'da NYPE Cl.8 — master\'ın yükten sorumluluğu armatörde
- FIO/FIOST yüklemede kiracı sorumluluğu genişler
Eksperin Charter Party Analizindeki Rolü
- Charter party temini: Full wording — armatör veya kiracıdan
- Tip tespiti: Voyage mu, time mı, bareboat mı?
- Paramount Clause: Hangi Hague-Visby versiyonu?
- Laytime/Demurrage: Saat bazlı hesap — B/L ile uyum
- Off-hire kontrol: Olay döneminde gemi off-hire mıydı?
- Master\'s Responsibility: Yükleme/boşaltma kiracı mı armatör mü sorumlu?
- Damage clause: Yük hasarı için özel düzenleme var mı?
- War clauses: Savaş bölgesi riski tanınmış mı?
- Arbitration: LMAA mı, SMA mı, yoksa mahkeme mi?
Örnek Dosya — Time Charter Yük Hasarı
Sorumluluk analizi:
• Konşimento "subject to charter party dated [tarih]" ibareli
• Paramount Clause Hague-Visby atıflı
• Yük sahibi sigortası tazminat ödedi → rücu başlatıyor
• Birincil muhatap charterer (B/L düzenleyen)
• Charterer NYPE Cl.8 altında armatöre indemnity talebinde
• Seaworthiness analizi: ambar kapağı sızıntısı → armatörün bakım sorumluluğu
• Sonuç: Armatör P&I Club\'a yönlendirilmeli
Eksper önerisi:
Rücu zinciri: Yük sigortacısı → Charterer → Armatör → P&I Club. Her aşama belgeli.
LMAA — London Maritime Arbitrators Association
NYPE 93 Cl.38 uyuşmazlıkların LMAA tahkiminde çözülmesini öngörür. Tahkim özellikleri:
- London merkezli, İngiliz hukuku
- 3 hakem (her taraf 1, ortak 1)
- Karar 6-18 ay içinde
- Kararlar genelde gizli — public değil
- Küçük uyuşmazlıklar için LMAA Small Claims Procedure (tek hakem)
Kaynaklar
- BIMCO — Standard Contracts and Clauses
- NYPE 2015 Form (latest revision) — BIMCO
- GENCON 1994 Form — BIMCO
- BARECON 2017 — BIMCO standard bareboat charter
- Scrutton on Charterparties and Bills of Lading (24. baskı)
- Cooke & Young — Voyage Charters (5. baskı)
- Wilford, Coghlin & Kimball — Time Charters (7. baskı)
- LMAA — London Maritime Arbitrators Association
İlgili yazılar: Konşimento okuma rehberi, Hague-Visby paket limiti, Hull & Machinery, P&I Club.
Sık Sorulan Sorular
Charter party ile B/L arasında uyuşmazlık olursa hangi geçerli?+
Türk armatörler NYPE mı tercih ediyor?+
Voyage ve time charter arasında vergi farkı var mı?+
Charter party okunmadan eksper raporu yazılabilir mi?+
Bareboat charter neden farklı?+
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
İlgili Yazılar
Tüm Blog →Bilgiyi pratiğe dönüştürün
Bu yazıdaki hesaplamaları ve mevzuat bilgisini tek platformda — belgeleri yükleyin, AI raporunuzu 5 dakikada hazırlasın.