ÖZETAşağıdakileri bilirsen bu yazı için yeterli
- ✓Emtia nakliyat primi, sigorta bedeli ile prim oranının çarpımıdır. Prim oranı yük tipi, rota, kloz, taşıma moduna göre %0,02 ile %1,5 arasında değişir.
- ✓Ana faktörler: (1) sigorta bedeli, (2) yük tipi/dayanıklılığı, (3) rota ve taşıma modu, (4) ICC kloz seviyesi (A/B/C), (5) savaş/grev ek klozları, (6) sigortalının hasar geçmişi.
- ✓Open Cover (yıllık açık) poliçelerde tek sevkiyat primi düşük, ama yıllık toplam değer yüksek. Tek seferlik poliçelerde oran yüksek.
- ✓Türkiye ihracat ortalaması: ICC A + Savaş klozlu deniz taşımasında %0,08-0,15 civarı; kara/uçak daha yüksek; yüksek riskli rotalar (Sahra, Ortadoğu) ek prim ile.
- ✓Eksper açısından prim hasar dosyasında sigortalı-sigortacı arasındaki risk paylaşımını gösterir — rapor her dosyada prim bilgisini ve ek klozları özetlemelidir.
"Prim neden bu kadar yüksek?" / "Bu fiyata nasıl sigortalı mısınız?" — ihracatçıların ve sigortalıların brokerlerine sorduğu klasik iki soru. Emtia nakliyat primi deterministik bir oran değildir; değer, rota, yük, kloz, savaş riski, hasar geçmişi gibi 10+ faktörün kombinasyonudur. Bu yazıda prim hesabının mantığını, faktörlerini ve dönem pazar oranlarını açıklıyoruz.
Temel Prim Formülü
// Prim Hesabı
Prim = Sigorta Bedeli × Prim Oranı
Sigorta Bedeli = CIF Değer × 1,10 (standart %10 pay)
CIF = Cost + Insurance + Freight
Sigorta Bedeli = CIF Değer × 1,10 (standart %10 pay)
CIF = Cost + Insurance + Freight
Örnek: 100.000 USD CIF değerli yükün %10 payıyla sigorta bedeli 110.000 USD. Prim oranı %0,12 ise prim = 110.000 × 0,0012 = 132 USD.
Prim Oranını Belirleyen 10 Faktör
| Faktör | Etkisi |
|---|---|
| 1. Taşıma Modu | Deniz < Kara < Hava. Denizde hasar sıklığı düşük; havada yüksek. |
| 2. Yük Tipi | Dayanıklı < Kırılabilir < Tehlikeli. Cam, seramik, elektronik daha pahalı. |
| 3. Rota | Gelişmiş rotalar düşük, riskli rotalar (korsanlık, savaş) ek prim. |
| 4. Kloz Seviyesi | ICC A > B > C. ICC A oranı ICC C'nin 2-3 katı. |
| 5. Ek Klozlar | Savaş + SRCC + terör her biri %10-30 ek. |
| 6. Ambalaj | Kaliteli ambalaj indirim getirir (up to %15). |
| 7. Taşıyıcı Kalitesi | P&I kulüpteki armatörler, tier 1 lojistik firmalar indirim. |
| 8. Hasar Geçmişi | Son 5 yıl hasar/prim oranı. Düşük "loss ratio" = indirim. |
| 9. Poliçe Tipi | Open Cover (yıllık açık) < Tek sevkiyat poliçe. Open Cover %30-50 indirimli. |
| 10. Muafiyet | Yüksek muafiyet = düşük prim. USD 5.000 franchise %10-20 indirim yapabilir. |
Tipik Prim Oranları — 2026 Türkiye Pazarı
| Senaryo | Tipik Oran |
|---|---|
| Deniz, dayanıklı yük, Türkiye-AB, ICC C | %0,03-0,06 |
| Deniz, genel yük, Türkiye-AB, ICC A + Savaş | %0,08-0,15 |
| Kara, dayanıklı, Türkiye-Avrupa, CMR tam teminat | %0,15-0,25 |
| Kara, kırılabilir, Türkiye-Ortadoğu, ICC A + Savaş | %0,30-0,60 |
| Hava, elektronik, ICC A + Strikes | %0,20-0,40 |
| Reefer yük (soğuk zincir), deniz | %0,25-0,50 |
| Proje yükü (büyük makine), Flat Rack | %0,40-1,00 |
| Yüksek riskli rota (Yemen, Sudan, vs.) | %0,80-3,00 |
"CIF + %10 Pay" Kuralı
Emtia nakliyatta standart uygulama sigorta bedelini CIF değerinin %110'u olarak belirlemektir. %10 pay (profit margin) gönderenin beklediği kârı ve ek masrafları (komisyon, depolama) kapsar. Kloz bazlı açıklama:
- CIF değer: Mal bedeli + sigorta + navlun (%10 dışındaki tüm unsurlar)
- %10 pay: Kâr marjı ve dolaylı masraflar
- Gerekçe: Hasar durumunda sigortalı sadece maliyetini değil kayıp kârını da tazmin etmiş olur
Incoterm 2020 CIP ve CIF klozları "insured value" olarak minimum bu %110'u zorunlu kılar. Özel sözleşmelerle %115, %120 de yapılabilir (değerli yüklerde yaygın).
Open Cover Poliçe — Nasıl Çalışır?
Büyük ihracatçılar için pratik çözüm. Yıllık bazda tüm sevkiyatları tek poliçede kapsar. Her sevkiyat sonrası "declaration" (beyan) yapılır, "certificate" verilir.
Avantajlar:
• Prim oranı düşük (her sevkiyat ayrı poliçeden %30-50 tasarruf)
• Operasyonel kolaylık (her sevkiyat için yeni başvuru yok)
• Akreditif hızlandırma (certificate hemen düzenlenir)
• Tüm taşıma modları ve rotalar tek poliçede
Şartları:
• Yıllık minimum prim taahhüdü ("minimum earned premium")
• Her sevkiyatı bildirme yükümlülüğü
• Yıllık hasar/prim oranı değerlendirmesi ve yenileme pazarlığı
• Prim oranı düşük (her sevkiyat ayrı poliçeden %30-50 tasarruf)
• Operasyonel kolaylık (her sevkiyat için yeni başvuru yok)
• Akreditif hızlandırma (certificate hemen düzenlenir)
• Tüm taşıma modları ve rotalar tek poliçede
Şartları:
• Yıllık minimum prim taahhüdü ("minimum earned premium")
• Her sevkiyatı bildirme yükümlülüğü
• Yıllık hasar/prim oranı değerlendirmesi ve yenileme pazarlığı
Ek Klozlar ve Prim Etkisi
| Ek Kloz | Prim Artışı |
|---|---|
| Institute War Clauses (Cargo) | %15-40 (rota riski) |
| Institute Strikes Clauses | %5-10 |
| Terror Clause | %5-15 |
| Replacement Value (new for old) | %10-25 |
| Extended Storage (60 gün) | %5-15 |
| Reefer Breakdown Clause | %20-50 |
Komplet Örnek Hesap
Yük: 40' konteyner tekstil
Rota: İstanbul → Hamburg (deniz)
CIF değer: 120.000 USD
Sigorta bedeli: 132.000 USD (+%10)
Teminat: ICC A + Savaş + SRCC
Muafiyet: USD 2.500 per claim
Baz oran (ICC C, deniz): %0,05
ICC A farkı: +%80 (0,09)
Savaş + SRCC: +%25 (0,113)
Open Cover indirimi: −%30 (0,079)
Nihai Oran: %0,08
Prim: 132.000 × 0,0008 = 105,6 USD
Rota: İstanbul → Hamburg (deniz)
CIF değer: 120.000 USD
Sigorta bedeli: 132.000 USD (+%10)
Teminat: ICC A + Savaş + SRCC
Muafiyet: USD 2.500 per claim
Baz oran (ICC C, deniz): %0,05
ICC A farkı: +%80 (0,09)
Savaş + SRCC: +%25 (0,113)
Open Cover indirimi: −%30 (0,079)
Nihai Oran: %0,08
Prim: 132.000 × 0,0008 = 105,6 USD
Sık Sorulan Sorular
Prim ne zaman ödenir?+
Standartta poliçe düzenlendiği gün veya kredi süresi içinde (genelde 30-60 gün). Ödenmemiş prim poliçeyi askıya alabilir — hasar anında teminat yok sayılabilir. TTK m.1430/3 prim ödenmeden teminat başlamaz kuralı koyar.
Hasar geçmişi prim oranını nasıl etkiler?+
Yıllık "loss ratio" (hasar/prim) %70 altındaysa indirim talep edilebilir. %100+ üzerindeyse prim artırılır, hatta sigortacı poliçeyi yenilememe kararı alabilir. 3-5 yıl temiz geçmiş büyük indirim getirir (%20-40'a kadar).
Savaş klozu otomatik dahil mi?+
ICC A, B, C klozlarında savaş istisnadır. Ayrı "Institute War Clauses (Cargo)" satın alınmalıdır. Türk piyasasında standart paket genelde "A + Savaş + SRCC" şeklindedir — hemen her poliçede vardır.
Prim düşüşü için negotiation yöntemi nedir?+
(1) Hasar geçmişi temiz sunum, (2) Yıllık sevkiyat hacmi taahhüdü (Open Cover ile), (3) Yüksek muafiyet kabul, (4) Reasürör destekli alt-kloz değişikliği, (5) Tier 1 armatör tercihi belgeleme. Broker bu pazarlıkta kritik rol oynar.
Kaynaklar
- Lloyd's Market Association — Cargo Rating Guidelines
- Institute of London Underwriters — Rating Factor Tables
- Munich Re — Cargo Underwriting Manual
- TSB Türkiye Sigorta Birliği — Sektör Ortalama Prim Verileri
İlgili yazılar: ICC A/B/C klozları, Poliçe okuma rehberi, Incoterm 2020.
Prim Bilgisi Rapora Otomatik — Ekspertio'nun Parçası
Poliçeden prim, sigorta bedeli, kloz seviyesi ve ek klozlar otomatik çıkarılır. Raporun poliçe bölümü hazır gelir. 3 rapor ücretsiz.
Ücretsiz Dene → 3 Rapor Hediye#prim#emtia nakliyat#fiyatlandırma