FOB, CIF, CFR: Deniz Incoterm'lerinde Risk Devir Noktası
Üç klasik deniz terimi — ship's rail deviri, sigorta sorumlusu, konteynerde yanlış seçim, FCA alternatifi.
- ✓FOB, CFR, CIF — üç klasik deniz Incoterm'i. Risk devir noktası aynı: ship's rail (gemi küpeştesi); farklar maliyet ve sigorta sorumluluğunda.
- ✓FOB: Alıcı navlun öder, alıcı sigorta yaptırır. CFR: Satıcı navlun öder, alıcı sigorta yaptırır. CIF: Satıcı hem navlun hem sigorta yapar.
- ✓CIF'te satıcının yaptığı sigorta MİNİMUM ICC C düzeyinde olmalı (Incoterm 2020 hükmü); alıcı daha yüksek teminat isterse ek prim öder.
- ✓Konteyner taşımasında FOB önerilmez — risk devri gemi küpeştesinde değil, taşıyıcıya teslim noktasında olmalı (FCA daha uygun).
- ✓Eksper dosyasında Incoterm doğrudan "hasar kimde?" sorusunun cevabıdır. FOB'da limandaki hasar alıcıda, limana getirme aşamasındaki hasar satıcıdadır.
Aynı yük, aynı gemi, aynı rota — ama Incoterm farklı. Tazminat talebinin kime yöneltileceği, sigorta sözleşmesinin kim tarafından yapıldığı, risk devir noktası tamamen Incoterm'e bağlı. Bu yazıda klasik FOB / CFR / CIF üçlüsünün nüanslarını, konteyner taşımasında neden yanlış Incoterm seçildiğini ve eksper dosyasındaki rolünü ele alıyoruz.
Üç Klasik Deniz Incoterm'i
| Terim | Açılım | Navlun | Sigorta | Risk Devri |
|---|---|---|---|---|
| FOB | Free On Board | Alıcı | Alıcı | Gemi küpeştesi |
| CFR | Cost and Freight | Satıcı | Alıcı | Gemi küpeştesi |
| CIF | Cost, Insurance and Freight | Satıcı | Satıcı (ICC C min.) | Gemi küpeştesi |
Kritik Nüans — "Ship's Rail" Riski
Üç terim de aynı noktada risk devrini yapar: gemi küpeştesi (ship's rail). Bu noktaya kadar sorumluluk satıcıda, sonrasında alıcıda. Yük limandayken henüz satıcıda, gemiye yüklenir yüklenmez alıcıya geçer.
Ama dikkat — Incoterm 2020'de bu kural kısmen güncellendi:
- Eski (2000, 2010 öncesi): "Ship's rail" metafor olarak risk devir noktası.
- Güncel (2010, 2020): "On board the vessel" — yük gemide bulunduğu andan itibaren alıcıda.
Fark pratik değil ama hukuki dilde kritik. Mahkeme yorumunda güncel versiyona göre değerlendirilir.
CIF Sigorta — Ne Düzeyde, Kim İsterse?
CIF'te satıcı sigorta yaptırmak zorunda ama Incoterm 2020 hükmü gereği minimum ICC C düzeyinde. ICC C en dar teminat — hırsızlık, ıslanma, kısmi kayıp kapsam dışı.
Detaylı kloz farkları için: ICC A/B/C klozları farkı.
CIP'de Farklı — Minimum ICC A
Incoterm 2020'de CIP'te önemli bir değişiklik yapıldı: satıcı artık minimum ICC Asigortası yaptırmak zorunda. CIF'te hâlâ ICC C yeterli — çünkü CIF sadece deniz için, konteyner/multimodal CIP kullanılmalı.
Konteyner Taşımasında FOB'un Sorunu
Geleneksel olarak FOB "dökme yük" (bulk cargo) taşıması için tasarlandı — gemi küpeştesi net bir nokta. Konteyner taşımasında ise yük çok önceden taşıyıcıya teslim edilir:
- Konteyner shipper fabrikasında doldurulur
- Karayolu ile limana getirilir
- Liman terminaline teslim edilir ("port terminal")
- Terminalde beklerken hasar olabilir
- Birkaç gün sonra gemiye yüklenir
FOB şartıyla satılan konteyner terminal sahasında 3 gün bekliyor; bu sırada yağmur nedeniyle içine su giriyor. Hasar kime ait? FOB'a göre henüz satıcıdayken oldu — çünkü risk devri gemi küpeştesi. Ama uygulamada bu pek mantıklı değil çünkü satıcının terminalde kontrol yetkisi yok. Bu nedenle ICC konteyner taşımasında FOB yerine FCA kullanılmasını tavsiye eder.
FCA — Konteynerin İdeal Terimi
FCA (Free Carrier) konteyner taşımasında FOB'un modern alternatifidir:
- Risk devri ilk taşıyıcıya teslim noktasında (fabrika çıkışı veya karayolu terminali)
- Alıcı taşıma ve sigortayı üstlenir (FOB gibi)
- Konteyner terminal bekleyişinde hasar alıcıda (satıcıda değil)
- "Ship's rail" kavramından kaçınır — konteyner taşımasına uygun
Detaylı Incoterm 2020 analizi için: Incoterm 2020 rehberimiz.
Eksper Dosyasında Incoterm Analizi
- Fatura üzerindeki Incoterm ibaresi — "FOB İstanbul Port", "CIF Hamburg", "FCA Merter Warehouse" gibi.
- Versiyon: "Incoterms 2020" yazıyor mu yoksa eski versiyon mu?
- Yer detayı: Hangi liman, hangi depo — risk devir noktası için kritik.
- Risk devir analizi: Hasar bu noktadan önce mi sonra mı?
- Sigorta sorumlusu: CIF'te satıcı, FOB'da alıcı.
- Sigortalı kimliği: Fatura veya poliçede kim "Assured/Insured" olarak görünüyor?
Alıcının Sigorta Hakları (CIF'te)
CIF'te sigortayı satıcı yapıyor ama tazminatı alıcı alıyor. Bu nasıl?
- Satıcı poliçeyi "to order" veya "to bearer" yaptırır.
- Mal gönderilince sigorta belgesi ciro edilerek alıcıya verilir.
- Alıcı, sigortalı sıfatıyla hak sahibi olur.
- Hasar olursa alıcı doğrudan sigortacıya başvurur.
- Satıcının sigorta süreciyle bir ilgisi kalmaz.
Sık Sorulan Sorular
FOB ve CFR arasında risk açısından fark var mı?+
CIF'te alıcının sigortası "çifte sigorta" oluşturur mu?+
FOB limandaki hamaliye hasarında kim sorumlu?+
DDP'de sigorta nasıl işler?+
Kaynaklar
- ICC — Incoterms 2020 Official Rules
- ICC Guide to Incoterms 2020 (Cambridge)
- Institute Cargo Clauses (A/B/C) 1/1/09
İlgili yazılar: Incoterm 2020 tam rehber, ICC A/B/C klozları, Konşimento okuma.
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
İlgili Yazılar
Tüm Blog →Bilgiyi pratiğe dönüştürün
Bu yazıdaki hesaplamaları ve mevzuat bilgisini tek platformda — belgeleri yükleyin, AI raporunuzu 5 dakikada hazırlasın.