ÖZETAşağıdakileri bilirsen bu yazı için yeterli
- ✓Theft (hırsızlık), pilferage (parça çalma) ve non-delivery (teslim edilmeme) ICC A kapsamında teminat altındadır; ICC B ve C'de kapsam dışıdır.
- ✓Theft: tam koli/paket çalınması. Pilferage: koli içinden kısmi çalma. Non-delivery: mal hiç teslim edilmemesi.
- ✓İspat zinciri: konteyner mühür analizi, yükleme fotoğrafları, boşaltma tutanağı, polis suç duyurusu, kayıp miktar hesabı.
- ✓Sigortacı kasti hırsızlık dolandırıcılığını ciddi incelemeye alır — özellikle iç işte (inside job) şüphe varsa.
- ✓Eksper raporu mühür zinciri, kayıp paternini ve alternatif açıklamaların elenmesini (ambalaj yetersizliği, üretim eksikliği) açıkça belgelemelidir.
Konteyner açıldı, içindeki 1.200 koli elektronik ürünün 180 kolisi eksik. Mühür yerinde ama hafif bir müdahale izi var. Sigortacı "hırsızlık mı pilferage mı kayıp mı" sorusunu soruyor. Bu üç kavramın farkı teminat analizinin ve rücu stratejisinin temelidir. Bu yazıda ICC A kapsamındaki hırsızlık rizikolarını, ispat metodolojisini ve eksper raporunun merkezi sorumluluğunu ele alıyoruz.
Üç Kavram Arasındaki Fark
| Kavram | Tanım | Tipik Örnek |
|---|---|---|
| Theft (Hırsızlık) | Tam koli/paketin çalınması | 50 kutudan 5 kutu eksik — kapalı paket çalınmış |
| Pilferage (Parça Çalma) | Koli açılıp içinden bir kısmın çalınması | Karton içindeki 20 üründen 7 eksik; paket dıştan sağlam |
| Non-Delivery (Teslim Edilmeme) | Mal hiç teslim edilmemiş (tamamen veya kısmen) | Konteynerdeki 10 paletten 2 palet gelmiyor, manifestoda görünüyor |
Teminat Durumu — ICC Karşılaştırma
Hırsızlık rizikoları ICC kloz seviyesine göre farklı kapsamdadır:
| Riziko | ICC A | ICC B | ICC C |
|---|---|---|---|
| Theft | ✓ | ✗ | ✗ |
| Pilferage | ✓ | ✗ | ✗ |
| Non-Delivery | ✓ | ✗ | ✗ |
ICC A "all risks" temelinde olduğu için hırsızlık otomatik kapsamdadır. ICC B ve C sayılı rizikoları listeler; hırsızlık listede yok. B/C poliçelerde hırsızlık teminatı isteniyorsa ek kloz ("Theft, Pilferage and Non-Delivery — TPND") satın alınmalıdır.
İspat Metodolojisi — 7 Adım
- Mühür (Seal) Analizi: Konteyner mührü B/L'deki numarayla eşleşiyor mu? Kesilip-yeniden bağlanma izi var mı? Fotoğraf şart.
- Yükleme Manifestosu Kontrolü: Yüklenen koli/paket sayısı ile teslim edilen sayı arasındaki fark.
- Fiziksel Sayım: Teslim sonrası eksik yük tutanağı — alıcı, depo görevlisi ve eksper birlikte sayar.
- Polis Suç Duyurusu: Hırsızlık şüphesinde polisten suç duyurusu alınır — bu belge sigorta talebinin temeli.
- CCTV ve Giriş-Çıkış Kayıtları: Liman/depo güvenlik kameraları konteynere erişimi gösterir.
- Hasar Paterni: Çalınan ürünler rastgele mi, seçici mi? Değerli ürünlerin hedeflendiği seçici hırsızlık iç iş şüphesi doğurur.
- Konteyner İç İnceleme: Paletlerin düzeni, boş alanlar, yerinden kaymış koliler — hırsızlık erişim yolunu gösterir.
Konteyner Mührü (Seal) — Kritik Delil
Konteyner mühür tipleri ve nasıl okunur:
- Bolt Seal (Cıvata): En yaygın — metal cıvata, kesmek için özel kesici ister
- Cable Seal (Kablolu): Çelik kablolu — daha güvenli, ters tornavidayla açılamaz
- Electronic Seal (RFID): Açıldığında elektronik sinyal yollar — en yeni standart
- Plastic Seal: Ucuz ama güvenliği düşük; genelde konteyner içi ayraçlarda
Mühür Değişikliği İşaretleri
Yaygın dolandırıcılık: mühür kesilir, yük boşaltılır, aynı seri numaralı farklı mühür takılır. Kontrol noktaları: (1) Mühür pozisyonu (kayma izi), (2) Kesim izi (metal yüzeyde çentik), (3) Mühür tipinin B/L'dekinden farklı olması, (4) Konteyner kapısı menteşesinde gerilim izi.
İç İş (Inside Job) Şüphesi
Hırsızlık dosyalarının önemli bir kısmında iç iş şüphesi doğar — yani ya shipper, ya alıcı, ya taşıyıcı çalışanının olayın arkasında olması. İşaretler:
- Mühür sağlam ama içerisi boş — "erişim" başka yoldan olmuş olmalı
- Seçici hırsızlık: değerli ürünlerin hedeflendiği, diğerinin dokunulmadığı
- Alıcı fatura/sipariş miktarını güncellemeden yük eksik kabul etmiş
- Suç duyurusu gecikmiş veya yetersiz ifadeli
- Sigortalı önceki dönemlerde benzer dosyalar yaşamış
Eksper iç iş şüphesini raporda açıkça ifade edemez ama "delil zincirinde aydınlatılması gereken noktalar" olarak belgelemelidir. Sigortacı ikinci soruşturmaya gidebilir.
ICC A'da Hırsızlık Bile Hariç Tutulduğu Durumlar
- Ambalaj yetersizliği: ICC Cl.4.3. Yetersiz ambalaj sonucu koli yırtıldı ve içi döküldü/çalındıysa teminat dışı.
- Sigortalının kasti davranışı: ICC Cl.4.1.
- Normal fire: Küçük miktarlı kayıplar (ICC Cl.4.2).
- Sözleşmeyle hariç tutulanlar: Bazı poliçelerde "No cover for theft from vehicles" gibi kayıtlar görülür — bu kabul edilmiş olsa limit değişir.
Rapor Kalıbı — Hırsızlık Bölümü
"Konteyner [no] [liman]'da açıldığında eksik [X] koli tespit edilmiştir. Mühür [numara] yükleme anında [B/L numara] ile eşleşmekte olup [sağlam/kesilmiş]. [Polis departmanı]'na [tarih] tarihinde [suç duyurusu no] numaralı suç duyurusu yapılmıştır. Kayıp [theft/pilferage/ non-delivery] kategorisindedir. Poliçenin ICC [A] kapsamında teminat altında olup ambalaj yetersizliği (ICC Cl.4.3) veya diğer istisna durumları bulunmamaktadır. Önerilen tazminat: [tutar] [para birimi]."
Sık Sorulan Sorular
ICC A kapsamında olan hırsızlığı sigortacı reddedebilir mi?+
Teorik olarak evet — sigortalının kasti dolandırıcılığı ispatlanırsa. Pratikte sigortacılar delil zinciri zayıf olan dosyaları sorgular; güçlü delil (mühür analizi, polis tutanağı, CCTV) varsa ödeme geciktirilmez.
Polisin suç duyurusu almaması ne anlama gelir?+
Polis bazen olayı "ihbar niteliğinde" kabul eder, "soruşturmayı savcılığa yönlendirir". Bu durumda savcılığa suç duyurusu yapılmalı — eksiksiz belge zinciri için tutanak ve protokol alınmalıdır. Suç duyurusu olmayan hırsızlık dosyası sigortacı tarafından sorgulanır.
Pilferage'ta eksik parça miktarı çok az ise tazminat verilir mi?+
Her hasarda muafiyet uygulanır. Muafiyet "USD 2.500 per claim" ise 500 USD'lik pilferage ödenmez. Ancak toplam kayıp muafiyeti aşıyorsa tam tazminat talep edilir. ICC'nin "normal fire" istisnası çok küçük miktar kayıplarını otomatik teminat dışı tutar.
Rücu hakkı taşıyıcıya mı yoksa hırsıza mı uygulanır?+
Genelde taşıyıcıya — CMR/HVR sorumluluğu kapsamında (limit dahilinde). Hırsız bulunursa ceza davası ayrıdır; tazminat hukuki olarak sigortacıya geçer (halefiyet).
Kaynaklar
- ICC A 1/1/09 Cl.1 — All Risks + Cl.4 Exclusions
- Institute TPND Clauses (Theft, Pilferage and Non-Delivery extension)
- ISO 17712 — Mechanical seals for freight containers
- Türk Ceza Kanunu m.141 vd. — Hırsızlık suçları
İlgili yazılar: ICC A/B/C klozları, Konteyner tipleri, Hasar fotoğrafı rehberi.
Hırsızlık Dosyası Raporu Ekspertio'da — Mühür Zinciri Otomatik
B/L yüklenir, mühür numarası karşılaştırılır, eksik miktar hesabı yapılır, ICC kloz analizi rapora girer. Polis suç duyurusu kontrolü dahil. 3 rapor ücretsiz.
Ücretsiz Dene → 3 Rapor Hediye#hırsızlık#pilferage#ICC A