Pert (Tam Hasar) mı Kısmi Hasar mı? Karar Eşikleri ve Uygulama
Fiziki pert, ekonomik pert, hükmi tam ziya ve kısmi hasar farkları. Kasko eşiği, emtia nakliyat eşiği, sovtaj etkisi — 3 senaryo ve karar kalıbı.
- ✓Pert (tam hasar), onarılması ekonomik olmayan veya fiziksel olarak mümkün olmayan hasarlardır. Kısmi hasar onarılabilir hasarlardır.
- ✓Kasko yönetmeliğinde pert kriteri: onarım maliyeti + sovtaj ≥ sigorta değeri. Emtia nakliyatta: onarım piyasa değerinin %70–80'ini aşarsa ekonomik pert.
- ✓Pert kararı sigortalıya tam sigorta bedeli üzerinden tazminat, sigortacıya da sovtaj üzerinden mülkiyet doğurur.
- ✓Trafik tescilli araçlarda pert olan taşıt "hurda tescili" veya "trafikten çekilmiş" kaydı alır; tescil yaparken TRAMER/SEGEM sorgusu şart.
- ✓Eksper raporunda karar "fiziki pert", "ekonomik pert" veya "kısmi hasar" olarak net yazılmalı; karar gerekçesi maliyet karşılaştırma tablosu ile desteklenmelidir.
Ekspertiz dosyalarının belki de en belirleyici kararı basit görünen bir sorudan çıkar: Bu hasar onarılabilir mi, yoksa pert mi? Cevap doğru verilirse sigortalı adil tazminat alır, sigortacı doğru maliyeti üstlenir, sovtaj süreci temiz işler. Yanlış verilirse hem rücu kaybı hem mahkeme riski doğar. Bu yazıda pert ile kısmi hasarın ekonomik ve hukuki farkını, kasko ve emtia dosyalarında nasıl ayrıştığını, kritik eşikleri ve karar kalıplarını ele alıyoruz.
Temel Tanımlar
Pert (tam hasar): Fransızca perte totale'dan gelen kelime Türk sigortacılığında yerleşmiştir. İki türü vardır: fiziki pert (malın fiziksel olarak onarılması imkansız — örneğin yanarak küllenen, tamamen parçalanan, batan yük) ve ekonomik pert (onarım maliyeti malın piyasa değerine yaklaştığı için onarımın ekonomik anlam taşımaması).
Kısmi hasar: Mal onarılarak hasar öncesi duruma ya da fonksiyonuna kavuşturulabiliyor ve bu onarımın maliyeti ekonomik eşiklerin altında kalıyorsa hasar kısmidir.
Sovtaj (kurtarma değeri): Hasarlı halde malın satış değeri. Pert kararı verildiğinde malın mülkiyeti sigortacıya geçer; sigortacı sovtaj pazarında (hurda, ikinci el, parça) satışa çıkararak zararını kısmen telafi eder.
Kasko Dosyalarında Pert Eşiği
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları A.3.3.1 hükmü açıkça tanımlar: "Onarım masrafları aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki değerini aşıyor ve aynı zamanda eksperce aracın onarım kabul etmez bir hale geldiği saptanıyorsa araç tam hasara uğramış sayılır."
Uygulamada bazı sigorta şirketleri kendi iç talimatlarında bu eşiği %70–%80 olarak belirler — yani onarım maliyeti piyasa değerinin %80'ini aşıyorsa şirket talimatı gereği pert kararı verilebilir. Eksper her iki kriteri de raporda gösterip şirket talimatına uymalıdır.
Emtia Nakliyat Dosyalarında Pert
Emtia nakliyatta pert "tam ziya" (total loss) olarak geçer ve üç biçimi vardır:
- Fiili tam ziya (actual total loss): Mal fiziken yok olmuştur — denize düşüp kaybolmuş, yanmış, ambardan çalınmış, dönüşü imkânsız biçimde tahrip olmuştur.
- Hükmi tam ziya (constructive total loss): Mal fiziken var ama kurtarma, onarım ve taşıma maliyetinin toplamı varış yerindeki değerini aşıyor. ICC (Institute Cargo Clauses) A/B/C klozlarının hepsi bu kavramı açıkça içerir.
- Terk (abandonment): Sigortalı malı sigortacıya terk ederek tam ziya tazminatı talep eder. Sigortacı kabul ederse mülkiyet sigortacıya geçer.
Pert vs Kısmi Hasar — Karar Tablosu
| Kriter | Pert (Tam Hasar) | Kısmi Hasar |
|---|---|---|
| Tazminat tabanı | Sigorta bedeli − sovtaj | Onarım + yan masraflar |
| Mülkiyet | Sigortacıya geçer | Sigortalıda kalır |
| Tescil/belge | Hurda/çekme tescili (kasko) | Tescil değişmez |
| Süreç süresi | Ortalama 2–3 hafta (sovtaj ihalesi) | Onarım süresince (1 hafta–2 ay) |
| Rücu etkisi | Sovtaj geliri zararı azaltır | Onarım maliyeti + değer kaybı |
3 Pratik Senaryo
620.000 + 280.000 = 900.000 ≥ 850.000 → Pert. Tazminat = 850.000 − 280.000 = 570.000 TL. Araç hurda tesciline gider, sovtaj sigortacıda kalır.
180.000 + 50.000 = 230.000 < 850.000 → Kısmi hasar. Araç onarılır, tazminat onarım maliyeti + varsa değer kaybı olarak ödenir.
Onarım oranı %85. Ekonomik pert değerlendirmesine gider. Tazminat = 400.000 − 40.000 = 360.000 TL. Sigortacı sovtaj ihalesiyle 40.000 TL'yi kurtarmaya çalışır; piyasa farkına göre fiili gelir değişebilir.
Eksperlerin Sık Yaptığı Hatalar
- Sovtajı hesaba katmamak. Kasko eşiğinde kritik kalemdir; unutulursa yanlış karar verilir.
- Piyasa değerini güncel almamak. İkinci el araç fiyatları aylık değişir; hasar tarihine en yakın kaynak (Otokoç, arabam.com, TSB rehber fiyat listesi) kullanılmalıdır.
- "Onarım kabul etmez" ifadesini atlamak. Kasko Genel Şartları A.3.3.1 hem maliyet hem onarım kabul etmezlik şartını birlikte arar — sadece maliyet yeterli değildir.
- Emtiada yan masrafları dahil etmemek. Kurtarma, yeniden sevk, elleçleme masrafları ekonomik pert hesabına girer.
- Değer kaybını pert kararıyla karıştırmak. Kısmi hasar dosyasında onarımdan sonraki rayiç değer düşüşü ayrı bir tazminat kalemidir, pert kararı değildir.
- Hurda tescili uyarısını atlamak. Pert kararı verilmiş araç için "Hurdaya Ayrılmıştır" kaydı TRAMER üzerinden yapılmazsa ileride tescil sorunu çıkar.
Sık Sorulan Sorular
Pert kararı verildikten sonra sigortalı aracı geri alabilir mi?+
Değer kaybı pert dosyasında ödenir mi?+
Muafiyet pert dosyasında nasıl uygulanır?+
Sovtaj değerini kim belirler?+
TRAMER "hurda" kaydı olan araç trafikte kullanılabilir mi?+
Kaynaklar
- Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları (SBM) — Madde A.3.3 Tam Hasar
- 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu — Deniz Sigortası, Tam Ziya Hükümleri (m.1453 vd.)
- Institute Cargo Clauses (A) 1/1/09 — Cl. 13 (Constructive Total Loss)
- TSB — Branş Hasar İstatistikleri
İlgili yazılar: noksan sigorta tenzilat formülü, eksper raporu yazma rehberi.
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
İlgili Yazılar
Tüm Blog →Bilgiyi pratiğe dönüştürün
Bu yazıdaki hesaplamaları ve mevzuat bilgisini tek platformda — belgeleri yükleyin, AI raporunuzu 5 dakikada hazırlasın.