Sovtaj (Hurda Değeri) Nedir? Eksper Takdir Rehberi + 3 Senaryo
Hasarlı malın kurtarma değeri takdiri tazminatı doğrudan etkiler. Kıyaslama, ihale tahmini, parçalama yöntemleri ve 6 sık hata.
- ✓Sovtaj (salvage value), hasar sonrası malın piyasa koşullarında satılabilir hurda/kurtarma değeridir.
- ✓Pert dosyalarında tazminat = Sigorta Bedeli − Sovtaj olduğu için takdir doğrudan tazminatı etkiler.
- ✓Takdir yöntemi: kıyaslama (comparables), ihale tahmini, parçalama değeri, satıcı teklifi — dosyaya uygun olanı seç.
- ✓Eksper tahmini ile ihalede çıkan gerçek fiyat arasında %10-30 sapma normaldir; raporda "tahmini" ibaresi şarttır.
- ✓Sovtaj mülkiyeti tazminat ödemesinden sonra sigortacıya geçer (TTK m.1472); ihale ve satış geliri sigortacıda kalır.
Pert kararı verilen her hasar dosyasında sıradaki kritik soru "bu malın hurda değeri ne?" olur. Takdir edilen sovtaj tutarı sigortalıya ödenecek tazminatı, sigortacının rücu müzakeresindeki kozlarını ve kayıp/kâr dengesini doğrudan değiştirir. Bu yazıda sovtajın hukuki tanımından takdir yöntemlerine, tipik hatalardan rapor kalıbına kadar gerekli her şeyi derliyoruz.
Sovtaj Nedir?
Sovtaj (Fransızca sauvetage — kurtarma), hasar gören emtia, araç veya ekipmanın hasar sonrası piyasada satılabilir durumdaki değeridir. Eksperlik literatüründe üç eş anlamı kullanılır:salvage value, kurtarma değeri, hurda değeri. Bağlama göre hurda tam parçalama anlamına gelebileceği gibi, kısmi tamirle elden çıkarılabilecek ikinci el değeri de olabilir.
Neden Kritik?
Pert kararında sigortalıya ödenecek tutar kural olarak Sigorta Bedeli − Sovtaj'dır. Sovtaj yüksek takdir edilirse sigortalı düşük tazminat alır; düşük takdir edilirse sigortacı hurda ihalesinde zarar eder. İki taraf da eksperin takdirine itiraz edebilir — bu yüzden yöntem ve piyasa araştırması raporda gerekçeli yer almalıdır.
Takdir Yöntemleri
1. Kıyaslama (Comparables)
Benzer hasar tipindeki malın aynı piyasa koşullarında satış fiyatı. En güçlü yöntemdir. Araçlarda arabam.com, sahibinden.com hasarlı/çekme belgeli ilanları; emtia için sektörel ikinci el platformlar (Yatırımfilosu.com, endüstriyel platformlar) ve bayilik ağı referansları.
2. İhale Tahmini
Sigortacı sovtaj ihaleleri düzenler; çoğunlukla 3-5 anlaşmalı alıcıdan teklif alır. Eksper ihaleye çıkacağını bildiği bir dosyada geçmiş benzer ihale sonuçlarına göre tahmin yapar — sigorta şirketinin kendi iç veri setine başvurabilir.
3. Parçalama Değeri
Mal fonksiyonel olarak çalışmıyor ama içinden çıkarılacak parça değerinin toplamı biliniyorsa parçalama hesabı yapılır. Araçta motor + şanzıman + kaporta parçaları ayrı değerlendirilir. Makinelerde elektronik kart, motor ve mekanik aksam.
4. Satıcı/Bayi Teklifi
Özellikle markalı ve değerli emtialar için doğrudan markaya veya yetkili ikinci el bayisine teklif sorulur. Yazılı teklif ektir.
Sovtaj Oranı — Pratik Kılavuz
Tam yanmış araç: %3–8
Islanma hasarı kuru gıda: %10–25
Kırık elektronik kalem: %5–15
Kimyasal kirlenme dökme yük: %2–10
Donmuş soğuk zincir kırığı: %0–15 (çoğunlukla imha)
Bu oranlar başlangıç referansıdır; gerçek değer piyasa, tarih, lokasyon ve ihale katılımcı sayısına göre değişir. Rapor hiçbir zaman "%X oran sabittir" demez; dosyaya özel piyasa araştırmasına dayanır.
3 Gerçek Senaryo
850.000 TL rayiç değerli kamyon çarpışma sonrası pert. Eksper 3 hurda bayisinden ortalama 235.000 TL teklif aldı; ihale tahmini 240-260k bandında. Rapor sovtaj: 240.000 TL (tahmini). İhale sonucu 258.000 TL — raporda belirtilen tahmini aralık isabetli.
400.000 TL fatura değerli tekstil yükü ıslandı. Kumaş %70 oranında leke/küf aldı. Hurda toptancısı kg fiyatı üzerinden 45.000 TL, ikinci el tekstil outlet teklifi 80.000 TL. Eksper 65.000 TL sovtaj takdir etti, ortalama alarak. Piyasa arz-talep koşulunda makul.
Gıda sınıfı yük kimyasal kirlenme sonrası "gıda olarak" satılamaz. Sadece yem-gübre sınıfında alıcı çıkabildi: 18.000 TL. 600.000 TL fatura değerinin %3'ü. Tazminat tabanı 582.000 TL (muafiyet ve noksan sigorta henüz hesaba girmedi).
Sovtaj Takdirinde 6 Sık Hata
- Tek kaynak güvenmek. En az 3 bağımsız kaynak (ilan, bayi, anlaşmalı alıcı).
- Taşıma ve depolama maliyetini eklemek/unutmak. Alıcıya teslim noktası belirtilmeli.
- Sovtajı brüt yerine net takdir etmek. KDV dahil mi hariç mi net yazılmalı.
- Marka itibarı koruması gerekliliğini atlamak. Lüks/markalı ürünlerde marka, hurdayı imha zorunluluğu koyar — bu sovtajı sıfıra indirebilir.
- Tehlikeli atık statüsünü göz ardı etmek. Kimyasal/elektronik yükte imha maliyeti sovtaj değerinden düşer, bazen negatif sovtaj çıkar.
- Piyasa belgesi eklememek. Rapor ekinde en az 2 ilan ekran görüntüsü veya bayi teklifi olmalı.
Sık Sorulan Sorular
Sovtajı eksper mi sigortacı mı belirler?+
Sigortalı sovtaj üzerinde hak iddia edebilir mi?+
Markalı ürünler neden düşük sovtaj verir?+
İhalede çıkan fiyat eksper tahmininden çok farklıysa sorumluluk kimde?+
Kaynaklar
- 6102 Sayılı TTK m.1472 — Halefiyet ve sovtaj mülkiyeti
- Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları A.3.3 — Pert ve sovtaj hükümleri
- ICC A Kloz Cl.13 — Constructive Total Loss ve kurtarma
İlgili yazılar: Pert / kısmi hasar kararı, noksan sigorta formülü.
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
İlgili Yazılar
Tüm Blog →Bilgiyi pratiğe dönüştürün
Bu yazıdaki hesaplamaları ve mevzuat bilgisini tek platformda — belgeleri yükleyin, AI raporunuzu 5 dakikada hazırlasın.