- ✓TTK kara taşıma hükümleri, taşıyıcı sorumluluğunu brüt kg başına 8,33 SDR ile sınırlar — CMR ile paralel.
- ✓SDR (Özel Çekme Hakkı) IMF tarafından günlük belirlenen uluslararası bir birim; güncel kuru TCMB'de yayımlanır.
- ✓Sınır ağırlık üzerinden hesaplanır: brüt kg × 8,33 SDR × SDR kuru. Hasar tutarı bu sınırdan yüksekse, sınırlı tazminat ödenir.
- ✓İstisnalar: taşıyıcının ağır kusuru veya kastı durumunda sınır uygulanmaz (TTK 886 benzeri hükümler).
- ✓Yurt içi taşımada da CMR'nin 8,33 SDR limiti uygulanır — Türk içtihat paraleldir.
8,33 SDR Neden ve Nasıl Belirlenir?
SDR (Special Drawing Rights — Özel Çekme Hakkı), IMF'in 1969'da oluşturduğu uluslararası rezerv birimidir. Beş büyük para biriminden (USD, EUR, CNY, JPY, GBP) oluşan bir sepet esas alınır ve günlük olarak değeri hesaplanır. TCMB her iş günü SDR kurunu Türk lirası karşılığıyla yayımlar.
Taşımacılıktaki 8,33 SDR değeri, 1978 yılında CMR Protokolü ile getirilen azami sorumluluk sınırıdır. Türk Ticaret Kanunu da bu uluslararası standarda paralel hüküm koymuştur; böylece uluslararası ve iç taşımalardaki hukuki belirsizlik giderilmiştir.
Limit Hesabı Formülü
Taşıyıcının azami sorumluluğu şu formülle hesaplanır: Azami Tazminat = Brüt Ağırlık (kg) × 8,33 × SDR Kuru (TL). "Brüt ağırlık" hasar gören eşyanın net ağırlığı değil, ambalaj dahil toplam ağırlığıdır. Bu ince ayrıntı hesabı olumlu etkiler — ambalajın ağırlığı da hesaba katılır.
Örnek: 1.200 kg brüt ağırlıklı kargonun hasar gördüğünü ve SDR kurunun 45 TL olduğunu varsayalım. Azami tazminat = 1.200 × 8,33 × 45 = 449.820 TL. Eğer gerçek hasar bu tutardan düşükse, gerçek hasar tutarı ödenir. Yüksekse, sınır devreye girer ve 449.820 TL ödenir.
Sınırın Aşıldığı Haller — Kasıt ve Ağır Kusur
TTK kapsamında taşıyıcının ağır kusuru (gross negligence) veya kastı varsa 8,33 SDR limiti uygulanmaz; tam hasar tutarı ödenir. Ağır kusur örnekleri: taşıyıcının alkol aldıktan sonra araç kullanması, eşyayı sözleşmeye aykırı şekilde açık araca yükleyip hava koşullarına maruz bırakması, bilinçli olarak aşırı yükleme yapması.
Bu istisnayı ileri sürme ve ispat etme yükü zarar gören taraftadır (genelde sigortalı veya sigorta şirketi). Mahkemeler ağır kusur ispatı için yüksek standart aramaktadır; genelde bilirkişi raporu, trafik kayıtları ve tanık beyanları gerekir. Eksperin bu tespiti raporuna açıkça yazması, sonraki yasal süreç için temel oluşturur.
Pratik Örnek
Gaziantep'ten İstanbul'a yapılan bir iç taşımada 2.000 kg tekstil ürünü trafik kazasında tamamen yanar. Fatura tutarı 180.000 TL, SDR kuru 45 TL. Azami tazminat hesabı: 2.000 × 8,33 × 45 = 749.700 TL. Bu tutar fatura tutarından yüksek olduğu için taşıyıcının sorumluluğu gerçek hasar tutarı (180.000 TL) ile sınırlı kalır. Limit devreye girmez. Ancak eğer fatura tutarı 1.000.000 TL olsaydı, taşıyıcı sadece 749.700 TL öderdi.