- ✓TTK 850 ve devamı hükümleri karayolu eşya taşımasını düzenler; yurt içi taşımalarda öncelikli mevzuattır.
- ✓Taşıyıcı, eşyanın kayıp, hasar ve gecikme nedeniyle sorumludur — ancak CMR'deki gibi istisnai haller vardır.
- ✓Sorumluluğun başlangıcı eşyanın teslim alınmasıyla, sona ermesi teslimiyle olur.
- ✓Taşıyıcı, ancak kaçınılmaz bir olayla kanıtlarsa sorumluluktan kurtulur (TTK 876 ilkeleri).
- ✓İspat yükü taşıyıcıdadır — hasarın teslim sırasında var olmadığını taşıyıcı kanıtlamak zorundadır.
Taşıyıcının Sorumluluğunun Kapsamı
TTK kapsamında taşıyıcı, eşyayı teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar meydana gelen kayıp, hasar ve gecikmeden sorumludur. Bu sorumluluk objektif bir sorumluluktur — taşıyıcının kusuru aranmaz. Hasarın varlığını alıcı kanıtlar; taşıyıcı ise ancak yasal istisnalarla sorumluluktan kaçınabilir.
Sorumluluğun kapsamı CMR ile paralel çerçevededir: kısmi kayıp, tam kayıp, hasar ve gecikme. Yurt içi taşımada gecikme bildirimi için farklı süreler uygulanabilir; bu nedenle sözleşmede ve sevk irsaliyesinde belirtilen tarihler kritik delillerdir.
Taşıyıcının Sorumluluktan Kurtulma Halleri
TTK'ya göre taşıyıcı şu hallerde sorumluluktan kurtulabilir: (a) doğal afet ve mücbir sebep, (b) eşyanın kendi niteliği (doğal kusur, bozulma), (c) gönderici veya alıcının kusuru, (d) kaçınılmaz olay. Bu istisnaları ileri sürme yükü taşıyıcıdadır; somut olayda ispat etmek zorundadır.
Ambalaj yetersizliği nedeniyle oluşan hasarlar da taşıyıcının sorumluluğu dışındadır — ancak ambalaj yetersizliğinin taşıyıcı tarafından görülmesi ve gönderene bildirilmesi beklenir (TTK 863 civarı). Rezerv kaydı olmadan teslim alınan eşyada ambalaj yeterliliği karinesi doğar.
Taşıyıcı ile Sözleşmenin Yan Tarafları
TTK'nın önemli bir özelliği, taşıyıcı ile birlikte alt taşıyıcı ve ara taşıyıcıların da hasardan müteselsilen sorumlu tutulabilmesidir. Özellikle uzun zincirli lojistik operasyonlarda eksperin kime rücu edilmesi gerektiğini netleştirmesi kritiktir.
Taşıma komisyoncusu (TTK 917 ve devamı) taşıma işini bizzat üstlenmese bile, sözleşmeyi kendi adına yapmışsa taşıyıcı gibi sorumludur. Bu "de facto taşıyıcı" durumu Türk içtihadında sık karşılaşılır ve hasar dosyasında taşıyıcının hukuki sıfatının doğru tespit edilmesi büyük önem taşır.
Pratik Örnek
İstanbul'dan Antalya'ya yapılan bir iç taşıma sırasında, camdan yapılmış ürünlerin bir kısmı kırılır. Alıcı, teslim sırasında kırıkları teslim belgesine şerh düşer. Hasar dosyası açıldığında eksper şunları tespit eder: taşıyıcı, yüklemeyi kendisi yapmıştır; ambalaj koşulları yeterlidir; hasar teslim sırasında tespit edilmiştir. Bu durumda TTK'daki istisnai haller (doğal nitelik, mücbir sebep) uygulanamaz; taşıyıcı hasardan sorumludur. Rücu, taşıyıcının trafik sigortasına veya kendisine yöneltilir.