ÖZETAşağıdakileri bilirsen bu yazı için yeterli
- ✓Makine Kırılması (Machinery Breakdown / MB) Sigortası, üretim makine ve ekipmanlarının iç arızalarını teminat altına alır — yangın poliçesinin kapsam dışında bıraktığı hasarlar.
- ✓Kapsam: elektrik arızası, mekanik arıza, korozyon, patlama (iç), aşınma sonrası kırılma, yağlama eksikliği, operator hatası.
- ✓İstisnalar: normal aşınma, dış etken (yangın, sel — bunlar yangın poliçesinde), bakım eksikliği, üretici garanti döneminde olan arızalar.
- ✓Tazminat tabanı: onarım maliyeti + iş durması kaybı (BI klozu varsa) − sovtaj. Büyük makinede pert kararı mümkündür.
- ✓Eksperin rolü: hasar sebebinin iç (MB teminat) mi dış (yangın teminat) mı olduğunu teknik analize dayalı belirlemek — iki sigortacının sorumluluk sınırını çizer.
Fabrikada bir CNC tezgâhı çalışırken elektrik motoru yandı. Yangın yok, kıvılcım yok, dış etken yok — motor sadece içten bozuldu. Yangın poliçesi "biz bunu karşılamayız, dış etken yok" diyor. Makine kırılması sigortası olmayan işletme milyonluk zararla yalnız kalır. Bu yazıda MB sigortasının kapsamını, yangın poliçesinden farkını ve eksper dosyasındaki sınır analizini ele alıyoruz.
Makine Kırılması Sigortası Nedir?
Machinery Breakdown (MB) Sigortası, üretim makinelerinin iç kaynaklı arızalarınıteminat altına alan özel bir branştır. Yangın poliçesi dış kaynaklı hasarları (yangın, patlama, çarpma, sel) kapsarken MB sigortası motorun içten yanması gibi durumları kapsar.
Türk piyasasında 1960'lardan beri "Makina Kırılması" olarak bilinen sigorta türüdür. Genel Şartları SEDDK tarafından onaylıdır.
Teminat Kapsamı
- Elektrik arızaları: Kısa devre, aşırı gerilim, yalıtım bozulması
- Mekanik arızalar: Kırılma, çatlama, deformasyon, aşınma sonrası ani arıza
- İç patlama: Basınçlı kap içi patlama
- Yağlama eksikliği: Sürtünmeden doğan aşırı ısınma
- Operator hatası: Yanlış kullanım sonucu arıza (çoğunlukla teminat altında)
- Yabancı cisim: Makineye sert cisim girmesi
- Korozyon: Ani ve beklenmedik koroyon hasarı
- Montaj hataları: Kurulum sonrası kısa sürede ortaya çıkan sorunlar
İstisnalar — Ne Teminat Dışı?
- Yangın ve dış patlama: Yangın poliçesinin konusu.
- Doğal afet (sel, deprem, fırtına): Ayrı teminat.
- Normal aşınma (wear & tear): Sigortacı normal amortismanı karşılamaz.
- Bakım eksikliği: Belge ile ispatlanırsa.
- Üretici garanti dönemi: Garanti altındaki arızalar üretici tarafından.
- Kasıt: Sigortalının kasti davranışı.
- Savaş ve terör: Ayrı kloz.
Tazminat Hesabı
// Kısmi Hasar
Net Tazminat = Onarım Maliyeti + Nakliye + Montaj − Amortisman Düşümü − Sovtaj
(Eski parçaya yeni parça takılıyorsa "new for old" klozu varsa amortisman düşülmez)
(Eski parçaya yeni parça takılıyorsa "new for old" klozu varsa amortisman düşülmez)
// Pert (Total Loss)
Pert Koşulu: Onarım Maliyeti ≥ Makinenin Güncel Değeri × %75
Net Tazminat = Makine Güncel Değeri − Sovtaj
Net Tazminat = Makine Güncel Değeri − Sovtaj
MB vs Yangın — Hangi Sigortacı Sorumlu?
En tartışmalı nokta: bir arıza hem iç hem dış kaynaklı olabilir. Örnek:
Senaryo 1: Elektrik motoru içten yandı, komşu parçaları da ateşe verdi, küçük yangın çıktı.
→ Başlangıç sebebi iç arıza (MB) ama yangın sonuç oluşturdu. Genelde MB tazmin eder ancak yangın klozu var da olabilir (double cover).
Senaryo 2: Fabrikada yangın çıktı, makine eridi.
→ Başlangıç yangın (dış etken). Yangın poliçesi ödeme yapar. MB devreye girmez.
Senaryo 3: Sel su bastı, kontrol kartı bozuldu.
→ Sel (doğal afet). Yangın poliçesinde doğal afet klozu varsa yangın ödüyor. MB teminatı dışı.
→ Başlangıç sebebi iç arıza (MB) ama yangın sonuç oluşturdu. Genelde MB tazmin eder ancak yangın klozu var da olabilir (double cover).
Senaryo 2: Fabrikada yangın çıktı, makine eridi.
→ Başlangıç yangın (dış etken). Yangın poliçesi ödeme yapar. MB devreye girmez.
Senaryo 3: Sel su bastı, kontrol kartı bozuldu.
→ Sel (doğal afet). Yangın poliçesinde doğal afet klozu varsa yangın ödüyor. MB teminatı dışı.
Eksper Teknik Analiz
Eksper MB dosyasında şu adımları izler:
- Hasar sebep analizi: İç mi dış mı? Bağımsız makine mühendisi ile çalışır.
- Operatör loglarının incelenmesi: PLC/SCADA kayıtları arıza öncesi sinyalleri gösterir.
- Bakım kayıtları: Servis formları, yağ analizi, parça değişim geçmişi.
- Üretici danışmanlığı: Büyük makinelerde üretici teknik temsilcisi çağrılır.
- Onarım teklifleri: En az 3 bağımsız kaynaktan teklif alınır.
- Amortisman hesabı: Makinenin yaşı ve ekonomik ömrüne göre.
- İş durması değerlendirmesi: BI klozu varsa ayrı hesap.
Makine Değerleme Yöntemi
| Yöntem | Ne Zaman Kullanılır |
|---|---|
| Yeniden Alım Maliyeti | Yeni makine fiyatı + kurulum. Sigorta bedeli hesabında kullanılır. |
| Amortismanlı Değer (ACV) | Yeniden alım − yaş/ömür amortismanı. Standart tazminat tabanı. |
| Yeni İle Değiştirme (New for Old) | Amortisman düşülmez. Özel kloz ile satın alınır. |
| İkinci El Piyasa Değeri | Pert kararında kullanılır. Benzer makine ikinci el fiyatları referans. |
Ekonomik Ömür Tablosu
| Makine Tipi | Ekonomik Ömür | Yıllık Amortisman |
|---|---|---|
| CNC tezgahı | 10-15 yıl | %7-10 |
| Enjeksiyon presleri | 12-18 yıl | %5-8 |
| Elektrik motorları | 15-25 yıl | %4-6 |
| Trafolar | 25-40 yıl | %2-4 |
| Endüstriyel yazılım/PLC | 5-8 yıl | %12-20 |
Rapor Kalıbı — MB Dosyası
"Hasar, [makine tipi] içindeki [elektrik motoru / kontrol kartı / vs.] parçasının [kısa devre / yalıtım bozulması / aşırı yük] nedeniyle arızalanması sonucu oluşmuştur. PLC kayıtları [tarih-saat] öncesinde anormal akım değerleri göstermektedir. Bakım kayıtları ([son bakım tarihi]) standart aralıkta olup bakım eksikliği bulunmamaktadır. Hasar iç kaynaklı bir arızadır ve Makina Kırılması poliçesi kapsamındadır. Önerilen onarım maliyeti [tutar] TL, amortisman düşümü sonrası net tazminat [tutar] TL\'dir."
Sık Sorulan Sorular
MB sigortası yangın poliçesinin yerini tutar mı?+
Hayır, tamamen farklı kapsamlar. İki sigorta birlikte çalışır. Makineyi tam korumak için her iki poliçe de gereklidir — yangın dış etkenleri, MB iç arızaları.
BI (iş durması) MB'ye dahil mi?+
Standart değil — ayrı ek kloz. MBI (Machinery Breakdown + BI) paket olarak satın alınabilir. Büyük üretim tesislerinde rutin — üretim durma kaybı makine tamiri maliyetinden yüksek olabilir.
Garanti süresi bitmeden sigorta yaptırmam gerekli mi?+
Garanti arızaları üretici tarafından karşılanır — sigortacı ödemez. Ancak garanti kapsamı dışındaki arızalar (sigortalının kendi hatası, aşırı kullanım) sigorta ile karşılanabilir. Garanti + MB paralel çalışır.
Pert kararı makineye verilebilir mi?+
Evet. Onarım maliyeti güncel değerin %75'ini aşarsa pert kararı gündeme gelir. Eski makinelerde özel parça bulunmuyorsa fiili pert durumu olabilir. Sovtaj değeri (hurda + kullanılabilir parçalar) hesaba katılır.
Kaynaklar
- Makina Kırılması Sigortası Genel Şartları — SBM/SEDDK
- Munich Re — Machinery Breakdown Underwriting Manual
- AMI (Allianz) — Engineering Insurance Standards
- IET (Institute of Engineering and Technology) — Machine Failure Analysis
İlgili yazılar: Yangın değer tespiti, İş durması (BI) sigortası, Pert vs kısmi hasar.
Makine Hasar Raporunuz Tam Kapsamlı
İç/dış sebep analizi, onarım-amortisman hesabı, BI etkisi — hepsi Ekspertio ile. 3 rapor ücretsiz.
Ücretsiz Dene → 3 Rapor HediyeHaftalık eksper bülteni
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
#makine kırılması#MB#endüstriyel sigorta