- ✓Madde 19: Kararlaştırılan teslim süresi geçirilirse veya süre belirtilmemişse makul sürenin aşılması halinde gecikme vardır.
- ✓"Makul süre" — bir özenli taşıyıcının benzer koşullarda ihtiyaç duyacağı süre; hava, trafik, rota koşulları dikkate alınır.
- ✓Gecikme tazminatı Madde 23/5 uyarınca navlun tutarını aşamaz — bu, kayıp hasarlarındaki 8,33 SDR'den farklı bir limit.
- ✓Gecikme bildirimi Madde 30/3 gereği 21 takvim günü içinde yapılmalıdır.
- ✓Gecikme ile kayıp ayrı iki olaydır — 30 günü aşan gecikme kayıp karinesi oluşturabilir (Madde 20).
Gecikme Tanımı ve "Makul Süre"
Madde 19, iki durumda gecikme oluşabileceğini öngörür: (1) Sözleşmede belirli bir teslim süresi kararlaştırılmışsa o sürenin aşılması, (2) Süre belirtilmemişse makul sürenin aşılması. İlk durum açıktır — CMR belgesinde "teslim tarihi 15 Mart" yazıyorsa ve eşya 20 Mart'ta teslim edilirse gecikme vardır.
İkinci durum daha karmaşıktır. "Makul süre" özenli bir taşıyıcının aynı rotada, aynı şartlar altında ihtiyaç duyacağı süredir. Bu tespit için hava durumu raporları, trafik kayıtları, benzer taşımalarda gerçekleşen süreler, rota üzerindeki sınır geçişleri gibi faktörler birlikte değerlendirilir. Bilirkişi raporu genelde gereklidir.
Gecikme Tazminatı Sınırı
Madde 23/5, gecikme tazminatının navlun tutarını aşamayacağını belirtir. Yani taşıyıcıya ödenen navlun bedeli gecikme tazminatının üst sınırıdır. Bu, kayıp/hasar durumundaki 8,33 SDR/kg sınırından oldukça farklıdır — genelde daha düşük bir tavandır.
Alıcı, gecikme nedeniyle uğradığı zararı (ticari kayıp, satış kaçırma, depolama bedeli, ekstra sigorta primi) ispat etmek zorundadır. Spekülatif zararlar kabul edilmez. Gerçek zarar navlun tutarından düşükse, düşük olan tutar ödenir.
Gecikme İhbarı ve Zamanaşımı
Madde 30/3 gereği, gecikme ihbarı teslimden itibaren 21 takvim günü içinde yapılmalıdır. Bu süre kayıp/hasar için 7 iş gününden farklıdır; takvim günü sayımı vardır (pazar, tatil dahil). İhbar yapılmazsa alıcı gecikme tazminatı hakkını kaybeder.
Gecikme davasının zamanaşımı CMR Madde 32'deki 1 yıllık kural uyarıncadır — tazminatın talep edilebileceği tarihten itibaren (genelde teslim tarihi) sayılır.
Pratik Örnek
Türk tekstil firması, Almanya'da bir moda zincirine bahar koleksiyonu için 50 konteyner mal satmıştır. CMR'de teslim tarihi 10 Şubat olarak belirlenmiştir. Taşıyıcının gecikmeli hareket etmesi nedeniyle mal 25 Şubat'ta teslim edilir. Mağaza, gecikme nedeniyle promosyon dönemini kaçırdığını iddia ederek 450.000 EUR ticari zarar talep eder. Ancak navlun tutarı sadece 80.000 EUR'dur. CMR Madde 23/5 uyarınca alıcının talep edebileceği maksimum tutar navlun tutarıdır — 80.000 EUR. Gerçek zarar 450.000 EUR olsa da sınır devreye girer.