- ✓Madde 17/1: Taşıyıcı, eşyanın teslim alınmasından teslimine kadarki kayıp, hasar ve gecikmeden sorumludur.
- ✓Madde 17/2: Sorumluluktan kurtulma halleri — alıcının/göndericinin kusuru, eşyanın kendi kusuru, kaçınılmaz koşullar, mücbir sebep.
- ✓Madde 17/4: Özel riskler — taşıt içindeki koşullar, ambalaj yetersizliği, hayvan taşımacılığı, gümrük işlemi vb.
- ✓Sorumluluktan kurtulma iddiası ispat yükü her zaman taşıyıcıdadır.
- ✓Madde 17 diğer maddelerle birlikte okunmalıdır: Madde 18 (ispat), Madde 23 (tazminat hesabı), Madde 29 (kasıt ve limit kaldırma).
Birinci Fıkra — Temel Sorumluluk
CMR 17/1, taşıyıcının sorumluluğunun kapsamını net olarak ortaya koyar: eşyanın teslim alındığı andan alıcıya teslim edildiği ana kadar geçen sürede meydana gelen her türlü kayıp, hasar ve gecikmeden taşıyıcı sorumludur. Bu sorumluluk objektif bir sorumluluktur — taşıyıcının kusuru aranmaz.
Teslim alma, eşyanın gönderici tarafından taşıyıcının kontrolüne bırakıldığı andır; teslim ise alıcının eşyayı fiilen alıp kabulü ile gerçekleşir. Bu iki an arasındaki her olumsuzluğun — yükleme, taşıma, ara depolama, boşaltma — sorumluluğu taşıyıcıya aittir.
İkinci Fıkra — Genel İstisnai Haller
Madde 17/2, taşıyıcının sorumluluktan kurtulabileceği genel istisnai halleri sayar: alıcının veya göndericinin kusuru, eşyadan kaynaklanan kendi kusur (inherent vice), taşıyıcının kaçınamayacağı ve önlemini alamayacağı koşullar, mücbir sebep.
Örnek — inherent vice: meyve taşımacılığında doğal olgunlaşma süreci meyvenin bozulmasına yol açabilir. Eğer taşıma süresi normal ve taşıma koşulları uygunsa, bu bozulma eşyanın kendi niteliğinden kaynaklanır ve taşıyıcı sorumlu değildir. Ancak taşıyıcının soğuk zincire uygun davranış sergilemediği ispat edilirse istisna düşer.
Mücbir sebep (act of God) dar yorumlanır — öngörülemeyen, önlenemeyen ve taşıyıcının kontrolü dışında bir olay gereklidir. Olağan hava şartları veya rutin trafik yoğunluğu mücbir sebep sayılmaz.
Dördüncü Fıkra — Özel Riskler Kataloğu
Madde 17/4, belirli özel riskler listesi sunar ve bu hallerdeki zarara taşıyıcının sebebiyet vermediği karinesini oluşturur. Listelenen haller: taşıtın yapısından kaynaklanan koşullar, ambalaj yetersizliği, gönderici tarafından yapılan yükleme, malın kendi niteliği, yanlış markalama, hayvan taşımacılığı koşulları, gümrük işlemleri.
Bu karine çürütülebilirdir — alıcı veya sigortacı, zararın bu özel riskten değil taşıyıcının ihmalinden kaynaklandığını somut delillerle ispat ederse karine kalkar. Örneğin, "ambalaj yetersizliği" istisnası taşıyıcının yüklemede bu yetersizliği fark etmesine rağmen rezerv düşmeden yüklemeyi kabul etmesiyle etkisizleşir.
Pratik Örnek
Türkiye'den Bulgaristan'a taşınan 5 ton çikolata, yaz aylarında konteyner içi yüksek sıcaklık nedeniyle kısmen erir. Taşıyıcı "inherent vice" savunması ileri sürer — çikolata doğal olarak 25°C üstünde erimeye başlar. Ancak eksper incelemesinde taşıma sözleşmesinde "frigorifik taşıma" klozunun olduğu ve taşıyıcının normal konteyner kullandığı tespit edilir. Bu durumda sözleşmeye aykırı davranış söz konusudur; Madde 17/4 istisnası uygulanmaz ve taşıyıcı hasardan sorumlu olur.