- ✓Madde 29/1: Kasıt veya kasıta eşdeğer ağır kusurda limit uygulanmaz; taşıyıcı gerçek zararı öder.
- ✓Madde 29/2: Taşıyıcının temsilcileri veya çalışanlarının kasıt/ağır kusuru da taşıyıcıya atfedilir.
- ✓"Kasıt" (wilful misconduct) — zararın kasıtlı olarak yapılması veya pervasızca (recklessness) oluşturulması.
- ✓Türk içtihadı ağır kusur eşiği yüksek tutar — basit ihmal yetersiz.
- ✓İspat yükü zarar görendedir — kasıt veya ağır kusur somut delillerle ortaya konmalıdır.
"Kasıt" ve "Ağır Kusur" Ayrımı
Madde 29 iki farklı standart kullanır. "Kasıt" (willful misconduct): zararın bilerek ve isteyerek yapılması. "Ağır kusur" (default considered equivalent to wilful misconduct): doğrudan kasıt olmasa da pervasızlık (recklessness) ile zararın büyük olasılıkla çıkacağının bilinmesi ve yine de yapılması.
Türk içtihadında ağır kusurun eşiği oldukça yüksektir. Basit bir yol kuralı ihlali veya görev ihmali yeterli sayılmaz. Örnekler: şoförün alkol/uyuşturucu etkisi altında araç kullanması, bilinçli olarak aşırı yükleme, aracın bakımsız olduğunu bildiği halde taşımayı sürdürme, hırsızlığa zemin hazırlayan park kararı.
Temsilci/Çalışan Fiilleri
Madde 29/2, taşıyıcının kendi fiili dışında temsilcilerinin veya çalışanlarının kasıt/ağır kusurunu da taşıyıcıya atfedilir duruma getirir. Yani şoförün kasıtlı fiili, taşıyıcı şirketinin sorumluluğudur. Bu, sigorta ve rücu süreçlerinde önemli bir detaydır.
İstisna: Taşıyıcı, çalışanın açıkça yasadışı fiilini bilmediğini ve makul önlemler aldığını ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Ancak bu savunma zorludur; mahkemeler çalışan davranışının taşıyıcının iç denetim sistemindeki boşluğu gösterdiğini savunabilir.
İspat Yükü ve Delil Türleri
Madde 29 savunmasını ileri süren taraf (genelde sigortalı/sigortacı) ispat yükü taşır. Kasıt veya ağır kusuru somut delillerle ortaya koymak zorundadır. Yeterli olmayan iddialar: "şoför dikkatsizdi", "hız aşıldı", "yol koşulları uygunsuzdu". Yeterli olabilen: "Alkol testi pozitif", "Tachograf kayıtları art arda dinlenmeye uymadığı gösteriyor", "Güvenli olmayan park yerine bilerek bırakıldı".
Deliller: trafik kazası tutanağı, alkol/uyuşturucu testleri, tachograf/GPS kayıtları, yakıt depolama raporları, bakım kayıtları, tanık ifadeleri, iç disiplin soruşturması belgeleri. Eksper raporu bu delilleri birleştirip sonuca ulaşmalıdır.
Pratik Örnek
Türk lojistik firması 1.500 kg elektronik kargo ile Almanya yolculuğunda trafik kazası geçirir. Yük tamamen hasar görür. Fatura değeri 800.000 EUR, 8,33 SDR sınırı yaklaşık 50.000 EUR karşılığı. İlk bakışta taşıyıcı sadece 50.000 EUR ödemekle yükümlüdür. Ancak sigorta şirketi soruşturmasında şoförün 1.5‰ alkollü olduğu resmi kan tahlili ile tespit edilir. Bu, Madde 29 ağır kusur/kasıt sayılır. Limit kaldırılır; taşıyıcı gerçek zarar 800.000 EUR'yu ödemekle yükümlü olur. Taşıyıcının CMR sigortası (varsa) limitinin üstünde kalan kısmı taşıyıcının kendi mal varlığından ödemesi gerekir.