- ✓Madde 26: Gönderici, teslim ilgisini CMR'de beyan ederek (kararlaştırılan ek ücret karşılığı) limit aşımına imkân tanır.
- ✓"Özel ilgi" — teslimin zamanında ve eksiksiz yapılmasındaki ek ekonomik değer (örn. kaçırılacak satış, promosyon dönemi).
- ✓Beyan CMR'de yazılı olmalı; sözlü beyan geçersiz.
- ✓Ek ücret sözleşme ile kararlaştırılır; genelde yüksek değerli kargoda taşıma ücretinin %0,5-2'si arasında.
- ✓Madde 26, Madde 24 (değer beyanı) ile birlikte kullanılabilir — farklı işleve sahip.
"Özel İlgi" Nedir?
"Özel ilgi" (special interest), teslimdeki sırasal ilginin ötesinde gönderici/alıcıya sağlayacağı ekonomik değeri ifade eder. Yükün kendi değerinden farklıdır. Örnek: Bir moda firmasının bahar koleksiyonu 10 Şubat'ta mağazaya ulaşmalıdır; 15 Şubat'ta ulaşırsa promosyon dönemini kaçırır ve ciro kaybı yaşar. Bu ciro kaybı "özel ilgi"dir.
Özel ilgi Madde 24'teki "yük değeri" beyanından ayrıdır. Yük değeri, malın kendi fiyatını; özel ilgi ise zamanında teslimin yaratacağı ticari değeri ifade eder. İki beyan birlikte kullanılabilir: "Yük değeri 500.000 EUR + özel ilgi değeri (zamanında teslim) 100.000 EUR".
Beyan Süreci ve Ek Ücret
Madde 26 beyanı CMR belgesine yazılı olarak yapılır. "Declaration of special interest in delivery: [tutar + para birimi]" gibi bir ifade, taşıyıcının kabulüyle birlikte taşımaya uygulanır. Taşıyıcı bu beyan karşılığında ek ücret talep eder; bu ücret taraflar arasında serbestçe kararlaştırılır.
Pratikte ek ücret oranı yükün değerine, rotaya, taşıma modu ve riskine göre değişir. Genelde taşıma ücretinin %0,5-2 arasındadır. Gönderici için yüksek değerli veya zamana duyarlı kargolarda bu ek ücret, kayıp halinde ödenecek olası 8,33 SDR sınırlı tazminata göre çok daha düşük bir primdir.
Madde 24 ile Fark ve Birleşik Kullanım
Madde 24 "value declaration" (değer beyanı) yüksek fatura değerli kargolarda kullanılır. Örn. 500.000 EUR değerli mücevher. Madde 26 ise "special interest" — zaman veya nitelik bağlı ticari değer. Moda koleksiyonunun zamanında teslimi, seminer malzemesinin etkinlik gününden önce ulaşması, inşaat projesi teslim tarihiyle senkronize kargo.
İki madde birlikte kullanılabilir: Yük fatura değeri 200.000 EUR (Madde 24) + zamanında teslim ilgisi 50.000 EUR (Madde 26). Bu durumda toplam tazminat limiti 250.000 EUR'ya çıkar ve 8,33 SDR sınırı uygulanmaz. Ek ücret her iki beyan için ayrı hesaplanır.
Pratik Örnek
Bir Türk tekstil firması, İngiliz alıcıya bahar koleksiyonu satmıştır. Koleksiyon 1 Şubat'ta mağazaya ulaşmak zorundadır; aksi halde moda sezonu kaçırılır. Gönderici CMR'de "Özel ilgi — zamanında teslim: 80.000 GBP" beyanı yapar ve taşıyıcıya 1.500 GBP ek ücret öder. Taşıyıcı 5 gün gecikmeyle 6 Şubat'ta teslim eder. Alıcının ciro kaybı 75.000 GBP'dir. Madde 26 kapsamında bu tutar ödenir — 8,33 SDR sınırına tabi olmaz çünkü özel ilgi beyanı ile limit kaldırılmıştır.