- ✓Madde 32/1: Genel kural — 1 yıl zamanaşımı.
- ✓Madde 32/1 devamı: Kasıt veya kasıta eşdeğer ağır kusur — 3 yıl zamanaşımı.
- ✓Zamanaşımının başlangıcı: kısmi kayıp/hasar → teslim tarihi; tam kayıp → sözleşmedeki teslim tarihinden 60 gün sonra; diğer durumlarda → taşıma sözleşmesinin kurulmasından 3 ay sonra.
- ✓Madde 32/2: Yazılı istek ile zamanaşımı askıya alınır; ret veya cevapsızlığa kadar durur.
- ✓Zamanaşımı dolsa bile borçlu zamanaşımı savunmasını ileri sürmezse dava görülebilir — mahkeme re'sen araştırmaz.
Zamanaşımı Süreleri — 1 Yıl vs 3 Yıl
Madde 32/1 iki farklı süre öngörür. Genel kural: 1 yıl. Kasıt veya kasıta eşdeğer ağır kusurlu fiillerde: 3 yıl. Bu uzatılmış süre Madde 29'daki ağır kusur/kasıt tespitiyle bağlantılıdır — Madde 29 uygulanabiliyorsa Madde 32'de 3 yıla çıkar.
Pratikte çoğu dosya 1 yıl süresindedir. 3 yıllık süre ancak açık kasıt veya ağır kusur tespit edildiğinde kullanılır. Bu tespiti yapmak zaman aldığı için, sigorta şirketleri çoğu zaman 1 yıl içinde dava açar ve ağır kusur argumentini dava sırasında ortaya koyar.
Zamanaşımının Başlangıcı
Madde 32/1 ikinci fıkra, sürelerin başlangıcını üç durumda düzenler: (a) Kısmi kayıp, hasar veya gecikme — teslim tarihinden itibaren. (b) Tam kayıp — sözleşmede belirlenen teslim tarihi varsa ondan 30 gün sonra, yoksa taşımanın taşıyıcı tarafından devralınmasından 60 gün sonra. (c) Diğer durumlarda — taşıma sözleşmesinin kurulmasından 3 ay sonra.
Pratikte en sık karşılaşılan durum (a)'dır. Teslim tarihi her dosyada nettir. Tam kayıp durumunda alıcının önce Madde 20 kayıp karinesi oluşması beklenmelidir — bu, teslim süresinin 30 veya 60 gün aşılmasıdır.
Yazılı İstek ile Askıya Alma
Madde 32/2, zamanaşımının askıya alınmasını düzenler. Alıcı veya sigortacı taşıyıcıya yazılı ihtar gönderirse, zamanaşımı taşıyıcının reddi veya cevapsız kalmasına kadar durur. Bu, davayı açmak için süreyi uzatır ve müzakere fırsatı yaratır.
Yazılı ihtar iadeli taahhütlü posta, noter veya e-posta (ispat için okundu raporu) ile yapılabilir. İhtarda alacak tutarı, dayanak belgeler, ve ödeme talebi açıkça belirtilmelidir. Taşıyıcı reddederse reddin alınmasından itibaren süre kaldığı yerden işler.
Zamanaşımının Kesilmesi
Zamanaşımı kesintisiz sürer ama bazı durumlar onu keser ve yeniden başlatır: dava açılması, icra takibi başlatılması, alacağın yazılı olarak kabul edilmesi, taraflar arası mutabakat protokolü. Bu kesinti halleri Türk Borçlar Kanunu hükümlerine uygundur.
Önemli detay: mahkeme zamanaşımı defi'ni re'sen araştırmaz. Taşıyıcı zamanaşımı savunmasını ileri sürmezse, zamanaşımı dolsa bile dava görülür ve karara bağlanır. Bu nedenle uzlaşma müzakerelerinde zamanaşımı sorulur ama her zaman öne sürülmez.
Pratik Örnek
Ocak 2025'te Almanya-İstanbul CMR taşımasında hasar oluşur. Sigortalı Şubat'ta sigortacıya başvurur. Sigortacı Haziran'da tazminatı öder ve halefiyetle taşıyıcıya rücu hakkı kazanır. Rücu davası açma stratejisi: CMR zamanaşımı teslim tarihinden başlar — Ocak 2025. 1 yıllık süre Ocak 2026'da dolacak. Sigortacının ödeme sonrası sadece 7 ayı var. Yurt dışında dava açmak karmaşık olduğu için bu sürede Alman hukuk danışmanıyla bağlantı kurmalı ve süreci hızlandırmalıdır. Eylül'de yazılı ihtarname gönderilerek süre askıya alınır. Taşıyıcı reddederse kaldığı yerden işlemeye devam eder — ek süre kazanımı sağlanır.