Döviz Cinsinden Hasar Tazminatı: Hangi Gün, Hangi TCMB Kuru?

Emtia nakliyat ve bazı kasko dosyalarında fatura ve sigorta bedeli dövizdir; tazminat ise çoğu zaman TL olarak ödenir. Hangi günün kuru geçerli? "Döviz alış" mı, "döviz satış" mı, "efektif satış" mı? Kur seçimi eksperin takdirinde mi, poliçede mi belirlenir? Bu yazıda tazminat hesabında kur seçimini mevzuat ve uygulama esaslarıyla çözümlüyor, eksperin raporda nasıl yazması gerektiğini somut örneklerle gösteriyoruz.

Temel Kural — Dövizli Poliçe, Dövizli Tazminat

Türk Borçlar Kanunu m.99 ve Türk Ticaret Kanunu m.1427 uyarınca poliçede para birimi hangisi belirlenmişse tazminat o para birimi cinsinden hesaplanır. EUR cinsi poliçede hasar 50.000 EUR olarak belirlenir ve mümkünse doğrudan EUR olarak ödenir. Ödeme TL olarak yapılacaksa o zaman sıradaki soru devreye girer: Hangi gün kuru?

Hangi Gün Kuru?

Üç aday tarih vardır:

CMR uluslararası taşıma dosyalarında ise m.27 gereği tazminat kararının verildiği gün kuru ile SDR limiti hesaplanır — bu ayrı bir rejimdir.

"Döviz Alış" mı "Döviz Satış" mı?

TCMB her iş günü saat 15:30 civarında resmi kur listesini yayınlar. Listede her para birimi için dört değer vardır:

Standart uygulama TCMB Döviz Satış kurudur. Sigortacının sigortalıya döviz bulup teslim etmesi durumu oluşturduğu için "satış" kuru mantığa uygundur. Efektif satış ise yalnız nakit döviz ödeme senaryosunda gündeme gelir — bu çoğu dosyada olmaz.

Örnek Hesap

Raporda kullanılan kurun kaynağı (TCMB resmi bülten, tarih ve saat) açıkça belirtilmeli; ödeme anında kur farkı çıkarsa tarafların itiraz hakkı bu belgeye dayanır.

Resmi Tatile Denk Gelen Hasarlar

TCMB hafta sonu ve resmi tatillerde kur yayınlamaz. Hasar tarihi tatil gününe denk gelirse uygulama bir önceki iş gününün kurunu kullanır. Cuma akşam saat 18:00'de meydana gelen bir hasarda ertesi günün (Cumartesi) kuru yayınlanmadığı için Cuma günkü (15:30 resmi kur) uygulanır.

Kur Farkı ve Temerrüt Faizi

TTK m.1427/3 uyarınca sigortacı, tazminat talebinin tüm belge ve bilgileriyle birlikte kendisine ulaştığı tarihten itibaren azami 45 gün içinde ödemeyi yapmak zorundadır. Gecikme halinde ticari temerrüt faizi işler. Ödeme tarihi hasar tarihinden geç ise iki yaklaşım gündeme gelebilir:

1. Hasar tarihi kuru + temerrüt faizi (geleneksel): Tazminat hasar tarihi kuru ile TL'ye çevrilir; geç ödemede bu tutar üzerinden faiz işler. Sigortalı kur farkına karşı korumasız kalır.
2. Ödeme tarihi kuru (sigortalı lehine): Tazminat dövizden ödeme tarihi kuru ile TL'ye çevrilir. Bu yaklaşım Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin son dönem kararlarında dövizli yükümlülükler açısından giderek öne çıkmıştır ("sigortalı seçimlik hak sahibidir" görüşü).

Eksper raporu bu tartışmaya girmeden her iki senaryoyu da hesaplayıp sunarsa avukat ve sigortacı müzakeresine sağlam veri sağlamış olur.

SDR Kuru — Ayrı Bir Sorgu

Uluslararası taşıma sorumluluk limitleri (CMR, Hague-Visby, Montreal) SDR cinsindendir. TCMB bülteninde SDR ayrı bir satırdır ve yalnız "Döviz Alış" ve "Döviz Satış" sütunları doldurulur (efektif yok — nakit SDR yoktur). Limit hesabında kullanılan kur yine "Döviz Satış" olur.

Eksperlerin Sık Yaptığı 5 Hata

1. "Döviz alış" kullanmak. Tazminat ödemesi satış mantığında işler, alış kuru yanıltıcıdır.
2. Rapor tarihi kurunu kullanmak. Rapor hasar tarihinden haftalar sonra yazılır; kur değişmiş olur. Standart hasar tarihi kuru.
3. TCMB yerine serbest piyasa kuru. Serbest piyasa kuru sadece referans; tazminatta TCMB resmi bülteni kullanılır.
4. Kur kaynağı belgesini eklememek. TCMB XML veya günlük bülten PDF'i ek olarak konulmalı.
5. Tatil günü hasarında aynı günü zorlamak. TCMB o gün yayınlamadıysa önceki iş gününe dönülür.

Kaynaklar

• TCMB Günlük Döviz Kurları (XML)
• 6102 Sayılı TTK m.1427 — Sigorta Tazminatının Ödenmesi
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu m.99 — Yabancı Para Borçları

İlgili yazılar: noksan sigorta tenzilat formülü, CMR SDR limiti, Hague-Visby paket limiti.