Emtia Nakliyat Poliçesinde Muafiyet: 4 Tip ve Uygulama Sırası
Sabit deductible, yüzde excess, franchise, disappearing franchise. Her tipin formülü, uygulama sırası ve 4 senaryo.
- ✓Muafiyet (deductible), sigortalının her hasarda kendi üstüne aldığı tutar veya orandır. Prim düşürme karşılığı kabul edilir.
- ✓Dört ana tip: sabit tutar (deductible), yüzde muafiyeti (% excess), franchise (eşik altı ödemez, üstü tamamen öder), disappearing (kademeli geçiş).
- ✓Uygulama sırası: önce net hasar belirlenir → muafiyet düşülür → sonra noksan sigorta tenzilatı uygulanır. Sıra bozulursa tutar yanlış çıkar.
- ✓Emtia nakliyatta sık görülen formül: "Each claim subject to a deductible of USD 2.500 or 0,5% of insured value, whichever is greater" — yüksek olan esas alınır.
- ✓Eksper raporu muafiyeti tipiyle birlikte, tam hesap adımlarıyla şeffaf göstermeli — mahkeme veya iç denetim için gerekli.
Emtia nakliyat poliçesi'ni okurken muafiyet klozunun doğru yorumlanması tazminat tutarının bazen yarısını belirler. "%1 muafiyet" basit görünse de neyin yüzdesi (fatura mı, sigorta bedeli mi, net hasar mı?), muafiyet tipinin ne olduğu (franchise mı deductible mı?) ve noksan sigortayla etkileşimi ayrı ayrı analiz ister. Bu yazıda 4 muafiyet tipini, uygulama sırasını ve tipik hataları hesap senaryolarıyla açıklıyoruz.
Muafiyet Nedir?
Muafiyet, sigortalının her hasarda kendi üstlendiği kısımdır. Sigortacı bu karşılığında primde indirim yapar. Mantığı: küçük hasarların idari maliyeti sigortacı için yüksektir; muafiyet küçük dosyaları sigortalıya bırakarak süreç ekonomisini iyileştirir ve sigortalıyı dikkatli davranmaya teşvik eder.
Dört Muafiyet Tipi
1. Sabit Tutar Muafiyeti (Deductible)
En yaygın tip. Her hasarda belirli bir TL/USD tutarı net hasardan düşülür. Örnek: "USD 2.500 deductible per claim". Hasar 10.000 USD ise ödenen 7.500 USD'dir.
2. Yüzde Muafiyeti (% Excess)
Fatura tutarının veya sigorta bedelinin yüzdesi olarak hesaplanır. Örnek: "0,5% of insured value". 500.000 USD sigorta bedelinde muafiyet 2.500 USD'dir.
3. Franchise (Eşik Muafiyeti)
Hasar belirli bir eşiğin altındaysa hiç ödenmez, eşiğin üstündeyse tamamı ödenir. Örnek: "Franchise USD 5.000". Hasar 4.000 USD ise tazminat 0, 5.500 USD ise tazminat tam 5.500 USD.
4. Disappearing Franchise (Kaybolan Muafiyet)
Alt eşikte hiç ödemez, üst eşikte tamamen öder; aradaki bölgede doğrusal olarak geçer. Örnek: "USD 3.000 disappearing". Hasar 3.000'in altında ödenmez, 6.000 üzerinde tam ödenir, arada kademeli.
Uygulama Sırası — En Kritik Kural
2. Muafiyet düşül (tipine göre)
3. Noksan sigorta tenzilatı uygula
4. CMR/Hague-Visby limiti kontrolü
5. Önerilen tazminatı belirle
4 Senaryo — Tip Başına Bir Örnek
Özel Kurallar
"Whichever is Greater / Less"
Poliçelerde sıklıkla iki muafiyet yan yana yazılır: "USD 2.500 or 0,5% of insured value, whichever is greater". Her iki hesap yapılır, büyük olan uygulanır. "Whichever is less" ise küçük olan uygulanır — bu sigortalı lehinedir, nadirdir.
Per Package / Per Claim
Muafiyet "per package" ise her hasarlı paket için ayrı uygulanır. "Per claim" ise tüm hasar dosyası için tek seferlik. Büyük dosyalarda bu ayrım milyon dolarlık fark yaratır.
Muafiyet ve Tam Ziya
Tam ziya (total loss) durumunda muafiyet genelde düşülür. Ancak bazı klozlar "except in case of total loss" diyerek pert dosyalarını muafiyetten muaf tutar — pert yazımızla birlikte okunmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Muafiyet sıfır olan poliçe var mı?+
Muafiyet döviz cinsi ile poliçenin para birimi farklı olabilir mi?+
Birden fazla muafiyet klozu çakışırsa hangisi uygulanır?+
Kısmi hasarda muafiyet düşüldükten sonra negatif çıkarsa?+
Kaynaklar
- EMNGŞ (Emtia Nakliyat Genel Şartları) — Muafiyet uygulaması
- Institute Cargo Clauses A/B/C — Deductible ve franchise klozları
- Lloyd's Market Association — Standard Cargo Endorsements
İlgili yazılar: Noksan sigorta formülü, ICC A/B/C klozları farkı.
Mevzuat değişiklikleri, yeni hesaplama araçları ve hasar dosyalarından pratik notlar — haftada bir, sadece değerli olduğunda.
İstediğiniz zaman tek tıkla abonelikten çıkabilirsiniz. E-posta adresiniz üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
İlgili Yazılar
Tüm Blog →Bilgiyi pratiğe dönüştürün
Bu yazıdaki hesaplamaları ve mevzuat bilgisini tek platformda — belgeleri yükleyin, AI raporunuzu 5 dakikada hazırlasın.